Παρασκευή, 6 Δεκεμβρίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Ἄλκηστις (962-1005)

Αποτέλεσμα εικόνας για ευριπιδησ αλκηστισΧΟ. ἐγὼ καὶ διὰ μούσας [στρ. α]
καὶ μετάρσιος ᾖξα, καὶ
πλείστων ἁψάμενος λόγων
965 κρεῖσσον οὐδὲν Ἀνάγκας
ηὗρον, οὐδέ τι φάρμακον
Θρῄσσαις ἐν σανίσιν, τὰς
Ὀρφεία κατέγραψεν
970 γῆρυς, οὐδ᾽ ὅσα Φοῖβος Ἀσκληπιάδαις ἔδωκε
φάρμακα πολυπόνοις ἀντιτεμὼν βροτοῖσιν.

μόνας δ᾽ οὔτ᾽ ἐπὶ βωμοὺς [ἀντ. α]
ἔστιν οὔτε βρέτας θεᾶς
975 ἐλθεῖν, οὐ σφαγίων κλύει.
μή μοι, πότνια, μείζων
ἔλθοις ἢ τὸ πρὶν ἐν βίῳ.
καὶ γὰρ Ζεὺς ὅ τι νεύσῃ,
σὺν σοὶ τοῦτο τελευτᾷ.
980 καὶ τὸν ἐν Χαλύβοις δαμάζεις σὺ βίᾳ σίδαρον,
οὐδέ τις ἀποτόμου λήματός ἐστιν αἰδώς.

καί σ᾽ ἐν ἀφύκτοισι χερῶν εἷλε θεὰ δεσμοῖς. [στρ. β]
985 τόλμα δ᾽· οὐ γὰρ ἀνάξεις ποτ᾽ ἔνερθεν
κλαίων τοὺς φθιμένους ἄνω.
καὶ θεῶν σκότιοι φθίνουσι
990 παῖδες ἐν θανάτῳ.
φίλα μὲν ὅτ᾽ ἦν μεθ᾽ ἡμῶν,
φίλα δὲ †καὶ θανοῦσ᾽ ἔσται,†
994 γενναιοτάταν δὲ πασᾶν ἐζεύξω κλισίαις ἄκοιτιν.

μηδὲ νεκρῶν ὡς φθιμένων χῶμα νομιζέσθω [ἀντ. β]
τύμβος σᾶς ἀλόχου, θεοῖσι δ᾽ ὁμοίως
τιμάσθω, σέβας ἐμπόρων.
1000 καί τις δοχμίαν κέλευθον
ἐκβαίνων τόδ᾽ ἐρεῖ·
Αὕτα ποτὲ προύθαν᾽ ἀνδρός,
νῦν δ᾽ ἐστὶ μάκαιρα δαίμων·
1005 χαῖρ᾽, ὦ πότνι᾽, εὖ δὲ δοίης. τοῖαί νιν προσεροῦσι φῆμαι.

***
ΧΟΡ. Και με τις Μούσες περπάτησα εγώ
και σε κορφές πήγε ο νους μου,
πλήθος ερεύνησα ιδέες,
δύναμη ανώτερη ωστόσο στον κόσμο δε βρήκα απ᾽ τη Μοίρα·
δεν τη νικάει η μαγεύτρα του Ορφέα φωνή, η χαραγμένη
πάνω σε πλάκες της Θράκης·
βότανα δεν τη νικούν από κείνα
970 που σε γιατρούς, τ᾽ Ασκληπιού τη γενιά,
έδωσε ο Φοίβος,
για ν᾽ απαλύνουν τον πόνο των δόλιων θνητών.

Μοίρα αδυσώπητη! Η μόνη θεά
που δεν μπορείς σε βωμό της
ή σε άγαλμά της να τρέξεις
και να προσπέσεις· θυσίες προσφορών ως τ᾽ αυτιά της δε φτάνουν.
Θεά σεβαστή! Πιο βαριά στη ζωή μου από πρώτα μην πέσεις.
Κάθε του απόφαση ο Δίας
πάντα μαζί σου τη φέρνει ως την άκρη.
980 Και των Χαλύβων το σίδερο εσύ
καταδαμάζεις·
δε μαλακώνει ποτέ η τρομερή σου βουλή.

Έτσι κι εσένα η θεά,
Άδμητε, μες στων χεριών της τ᾽ αξέφευγα σ᾽ έκλεισε αρπάγια·
δεν ανασταίνουν τα δάκρυα νεκρούς, ώστε κάμε
υπομονή.
990 Ως κι αθανάτων παιδιά μαραμένα βουλιάζουν στον Άδη.
Αγαπητή κι όταν ήταν κοντά μας,
αγαπητή ᾽ναι και τώρα που μέσα στη γη πια θα μένει·
Άδμητε, ομόκλινη εσύ μια γυναίκα ειχες πάρει, που τόσο
ευγενικιά δεν ακούστηκε σ᾽ όλη τη γη.

Όχι, για τάφος νεκρού
να μη λογιέται ποτέ της δικής σου γυναίκας το μνήμα·
όπως θεούς προσκυνούν, οι διαβάτες κι εκείνο
να το τιμούν·
1000 λοξοδρομώντας, κοντά θα πηγαίνουνε κι έτσι θα λένε:
«Τούτη η γυναίκα που εδώ ᾽ναι θαμμένη
πρόσφερε για τον καλό της, σε χρόνια παλιά, τη ζωή της
κι είναι θεότητα τώρα· τη χάρη σου εμείς προσκυνούμε,
ω σεβαστή, και καλόβουλη δείξου σ᾽ εμάς.»

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΠΕΙΡΗΝΗ

ΠΕΙΡΗΝΗ
(πηγή)
 
Η Πειρήνη ήταν κόρη του θεού-ποταμού Ασωπού και της Μετώπης, κόρης του ποταμού Λάδωνα, αδελφή του Ισμηνού και του Πελάγοντα και δεκαεννέα ή δώδεκα, σύμφωνα με τον Διόδωρο, άλλων κοριτσιών, καθεμία από τις οποίες ονομάζει μια περιοχή· Κόρκυρα, Σαλαμίνα, Αίγινα, Θήβη, Τανάγρα, Θέσπια, Σινώπη κτλ. Όπως και άλλες κόρες του Ασωπού (Σαλαμίνα, Αίγινα κ.ά.) που απάγονται από θεούς, κυρίως τον Δία και τον Ποσειδώνα και αποκτούν σπουδαία παιδιά, έτσι και η Πειρήνη ενώθηκε με τον Ποσειδώνα και απέκτησε δύο παιδιά, τον Λέχητα και τον Κεγχρία, από τους οποίους οι Κορίνθιοι ονόμασαν τα δυο βασικά τους λιμάνια.
 
Όταν στην Κόρινθο η Άρτεμη σκότωσε άθελά της τον Κεγχρία, η Πειρήνη, από τα δάκρυα που έχυσε θρηνώντας τον χαμό του γιου της, μεταμορφώθηκε τελικά σε πηγή κοντά στην οποία υπήρχε ιερός περίβολος του Απόλλωνα με άγαλμά του: Η πηγή διακοσμείται από λευκό μάρμαρο και διαθέτει κλειστούς χώρους σαν σπηλιές, απ' όπου το νερό διοχετεύεται σε υπαίθρια κρήνη. Το νερό αυτό πίνεται ευχάριστα. Και λένε ακόμη πως σ' αυτό εμβαπτίζουν οι Κορίνθιοι τον λεγόμενο «κορινθιακό χαλκό», όταν ακόμα είναι πυρωμένος από τη φωτιά (Παυσ. 2.3.2-3).
 
Στην πηγή αυτή κατάφερε ο Βελλεροφόντης να πιάσει τον Πήγασο, την ώρα που έπινε νερό (Στρ. 8.6.21. Παυσ. 2.4.1 και 5.1. Πίνδ., Ολ. ΧΙΙΙ, 62 κ.ε.). Την πηγή αυτή χάρισε ο Ασωπός στον Σίσυφο ως αντάλλαγμα για να του αποκαλύψει τον τόπο διαμονής της κόρης του Αίγινας ύστερα από την απαγωγή της από τον Δία (Παυσ. 2.5.1). Τριγύρω από το ιερό νερό κάθονταν οι άνθρωποι και συζητούσαν*.
-------------------------------
*Γύρω από της Πειρήνης το νερό
 
Άκουσα κάποιον πόλεγε, χωρίς εγώ
να δείξω πως προσέχω, σαν πλησίασα
προς τα πεζούλια που οι γερόντοι κάθουνται,
τριγύρω στης Πειρήνης το ιερό νερό,
πως τα παιδιά με τη μάννα τους
θα διώξει από τη χώρα τούτη ο Kρέοντας,
του τόπου ο αφέντης. Aλλ' αν είναι αληθινό,
δεν ξέρω, κι είθε να μη γένει αυτό ποτέ.
(Ευρ., Μήδεια 67-74)

Το σύνδρομο της Κασσάνδρας

Κασσάνδρα ήταν η κόρη του βασιλιά της Τροίας Πριάμου και της Εκάβης. Ο Απόλλωνας ως αντάλλαγμα για τον έρωτά της την προίκισε με το χάρισμα της μαντικής. Η Κασσάνδρα όμως αρνήθηκε να του δοθεί και τότε ο θεός την εκδικήθηκε στερώντας της την πειθώ. Οι προφητείες της αφορούσαν κυρίως μελλοντικές συμφορές, αλλά κανείς ποτέ δεν την πίστευε. Όλες οι προφητείες της όμως, στο τέλος αποδεικνύονταν αληθινές.

Το σύνδρομο της Κασσάνδρας έγινε γνωστό το 1949 όταν ο γάλλος φιλόσοφος Gaston Bachelard εφάρμοσε τον όρο ‘Cassandra Complex’ για να αναφερθεί σε μια πεποίθηση ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι γνωστά εκ των προτέρων.

Το σύνδρομο της Κασσάνδρας αναφέρεται στα άτομα που βιώνουν σωματική και ψυχική φθορά λόγω των προσωπικών τους αντιλήψεων. Συγκεκριμένα, τα άτομα αυτά νιώθουν ότι πρέπει να εκπληρώσουν μια σημαντική αποστολή και για αυτόν τον λόγο πραγματοποιούν συνεχείς προειδοποιήσεις (μοιάζουν με προφητείες) για τις συνέπειες μιας συμπεριφοράς. Έτσι λοιπόν, επικαλούνται συχνά πυκνά την ηθική ή τους κοινωνικό – πολιτισμικούς κανόνες.

Το σύνδρομο εφαρμόζεται από μερικούς ψυχολόγους σε άτομα που αντιμετωπίζουν σωματική και συναισθηματική ταλαιπωρία ως αποτέλεσμα δυσάρεστων προσωπικών αντιλήψεων και που δεν πιστεύουν, όταν προσπαθούν να μοιραστούν την αιτία του πόνου τους με άλλους.

Τα συμπτώματα του συνδρόμου γίνονται ορατά, στην περίπτωση που το άτομο βιώνει έντονη αρνητική συναισθηματική φόρτιση για την κατάσταση κάποιου τρίτου προσώπου. Βιώνει δηλαδή τόσο θλίψη όσο εκείνος που πραγματικά βιώνει μια δύσκολη περίσταση (π.χ. διαζύγιο). Τέλος, νοηματοδοτεί τις ταλαιπωρίες και τις δυστυχίες ως αποτέλεσμα είτε της ανθρώπινης ανυπακοής (π.χ. προς τους ηθικούς κανόνες) είτε της ανθρώπινης άγνοιας. Ο πάσχων στις καταστάσεις όξυνσης συμπτωμάτων γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτος στα εξωτερικά προβλήματα ακόμα και όταν αυτά δεν συνδέονται άμεσα με εκείνον.

Σήμερα, υπάρχουν άνθρωποι που προβλέπουν δυσάρεστες εξελίξεις στο μέλλον μιας επαγγελματικής σταδιοδρομίας ή στο μέλλον μιας σχέσης, όχι επειδή είναι απαισιόδοξοι, αλλά επειδή έχουν πιο ανεπτυγμένη αίσθηση της πραγματικότητας. Μπορούν να συνδυάσουν πληροφορίες, ώστε να βγάλουν ένα ασφαλές συμπέρασμα για την έκβαση μιας κατάστασης. Είναι πιθανό οι άνθρωποι αυτοί να χρησιμοποιούν μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου ή της μνήμης τους.

Δεν είναι ένα μακρινό σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ούτε έχει σχέση με κληρονομικό χάρισμα και παραφυσικά φαινόμενα. Πραγματικά υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να προβλέψουν το μέλλον, απλώς στηριζόμενοι σε προϋπάρχουσα εμπειρία και σωστή χρήση όλων των πληροφοριών που είναι αποθηκευμένες στη μνήμη τους, ακόμα και αυτών που αρχικά φαίνονται άχρηστες.

Το μαντείο των Δελφών δεν ήταν άλλωστε, τίποτε άλλο από ένα πολύ ενημερωμένο κέντρο πληροφοριών της εποχής, όπου οι πιστοί έδιναν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και η Πυθία και οι «βοηθοί» της τις επεξεργάζονταν κατάλληλα κι έβγαζαν ένα έξυπνο συμπέρασμα, το οποίο ήταν πάντα διφορούμενο, μπορούσε δηλαδή να ερμηνευτεί με διαφορετικούς τρόπους. Αναλόγως τι ήθελε να ακούσει ο καθένας.

Το ίδιο συμβαίνει και με τις σύγχρονες Κασσάνδρες που υπάρχουν γύρω μας. Ο καθένας ακούει αυτό που θέλει και απορρίπτει ό,τι είναι δυσάρεστο και ασύμφορο.

Πραγματική δύναμη όμως, κατέχει εκείνος που διαθέτει τις πιο πολλές πληροφορίες, μπορεί να προβλέψει τις κινήσεις των άλλων και να αποτρέψει δυσάρεστες για εκείνον εξελίξεις.

Είναι άξιοι ζήλιας πραγματικά και διαθέτουν μία υπερδύναμη όσοι έχουν το χάρισμα της καλής μνήμης, αυτοί που δεν ξεχνούν τίποτα, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Υπάρχουν άνθρωποι που κάποτε διάβασαν ή άκουσαν κάτι και το ανακαλούν τη στιγμή που το απαιτεί η περίσταση. Αυτή η ισχυρή μνήμη τους βοηθά να βρουν λύση σε δύσκολες καταστάσεις. Τέτοια άτομα δεν υπάρχει περίπτωση να μην πετύχουν το στόχο τους με ό,τι κι αν καταπιαστούν.

Ακόμη και στην προσωπική ζωή βοηθά πολύ η ικανότητα της συνδυαστικής σκέψης. Σε προφυλάσσει από επαναλαμβανόμενα λάθη και σου δίνει το προβάδισμα σε μία νέα σχέση. Ο συνδυασμός της δε με την εμπειρία κάνει θαύματα. Κερδίζεις σίγουρα πολύτιμο χρόνο, όταν σύντομα καταλαβαίνεις με τι είδους άνθρωπο έχεις να κάνεις. Οι συμπεριφορές του σε διάφορες περιστάσεις σου προσφέρουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, για να αποφασίσεις αν αυτός είναι ο άνθρωπός σου ή όχι.

Σίγουρα πολλοί τους θεωρούν υπερβολικούς και ίσως κυνικούς αυτούς τους ανθρώπους. Πώς μπορείς να κρίνεις κάποιον τόσο γρήγορα, αν δεν του δώσεις λίγο χρόνο; Αν ο χρόνος που περνάς με κάποιον μετριέται ποιοτικά και όχι ποσοτικά, κι αν διαθέτεις έστω και τη στοιχειώδη κοινή λογική και συνδυαστική σκέψη, δε χρειάζεσαι πάνω από έξι μήνες, για να καταλάβεις με ποιον έχεις να κάνεις. Από εκεί και πέρα συνεχίζεις με δική σου ευθύνη και είτε δέχεσαι τον άλλον όπως είναι και δεν τον πολυσκοτίζεις ή του λες «χάρηκα για τη γνωριμία» και παίρνεις το δρόμο σου.

Στην εποχή της υπερέκθεσης σε κάθε είδους πληροφορία, πραγματικά δυνατός είναι αυτός που διαθέτει ισχυρή μνήμη, ώστε να συγκρατεί το μεγαλύτερο ποσοστό από τις πληροφορίες που προσλαμβάνει καθημερινά. Πρόκειται για πολυμέτωπο βομβαρδισμό και αν δε διαθέτεις ασπίδα προστασίας και δημιουργικής επεξεργασίας τους, τότε είναι πολύ πιθανό να πέσεις σε πολλές παγίδες.

Μην πυροβολείτε, λοιπόν, τις Κασσάνδρες. Η ύπαρξή τους έχει ένα και μοναδικό σκοπό, να μας κάνουν να τις ακούσουμε και να τις πιστέψουμε κάποια στιγμή. Γιατί δυστυχώς, όσο δυσάρεστα κι αν είναι αυτά που προβλέπουν, το ένστικτό τους είναι αλάνθαστο και βγαίνουν πάντα αληθινές.

Η καρδιακή συνοχή δημιουργεί μια πιο συνεκτική κοινωνία

Αποτέλεσμα εικόνας για ερεβοκτονοσ επιλογεσΣτην ορολογία της κοινωνικής επιστήμης, η κοινωνική συνοχή θεωρείται ως η σταθερή, αρμονική ευθυγράμμιση των σχέσεων που επιτρέπει τη ροή ενέργειας και την επικοινωνία. Η κοινωνική συνοχή μπορεί να διευρύνεται σε επίπεδο οικογένειας, ομάδας ή οργανισμού, όπου υπάρχει ανάμεσα στα άτομα ένα δίκτυο επικοινωνίας. Η κοινωνική συνοχή προϋποθέτει ότι μια ομάδα ανθρώπων συντονίζονται και ευθυγραμμίζονται συναισθηματικά μεταξύ τους, καθώς και ότι η ενέργεια της ομάδας ρυθμίζεται από στοργή και όχι από απειλή ή βία του ενός προς τον άλλο.

Για παράδειγμα, σε μια συνεκτική ομάδα, υπάρχει η ελευθερία να έχει το κάθε μέλος τον δικό του ρόλο και να αναπτυχθεί διατηρώντας ταυτόχρονα τη συνοχή και τον συντονισμό με τους σκοπούς και τις επιδιώξεις του συνόλου της ομάδας. Πολλοί ερευνητές στις μέρες μας ενδιαφέρονται να κατανοήσουν την ενεργειακή κοινωνική δυναμική. Ο κοινωνιολόγος Raymond Bradley σε συνεργασία με τον νευροεπιστήμονα Karl Pribram ανάπτυξαν μια γενική θεωρία κοινωνικής επικοινωνίας προκειμένου να ερμηνεύσουν τα μοντέλα κοινωνικής οργάνωσης που είναι συνηθέστερα στις περισσότερες ομάδες.

Οι Bradley και Pribram ανακάλυψαν ότι οι πιο λειτουργικές ομάδες έχουν έναν παγκόσμιο οργανισμό και ένα συνεκτικό δίκτυο ενεργειακών συναισθηματικών σχέσεων που διασυνδέει εικονικά όλα τα μέλη. Ανακάλυψαν ότι η θετική ενέργεια είναι προαπαιτούμενο για τη μεταβολή ενός συστήματος σε πιο συνεκτική κατάσταση – και το κλειδί για τη δημιουργία σταθερών, συνεκτικών ομάδων βρίσκεται στην ενίσχυση των θετικών συναισθημάτων και την απαλοιφή των αρνητικών συναισθηματικών εντάσεων, των διαπροσωπικών συγκρούσεων και άλλων στρεσογόνων παραγόντων εντός της ομάδας και μεταξύ των μελών της.

Ολοένα και περισσότερα στοιχεία αποδεικνύουν ότι ανάμεσα στα άτομα μιας ομάδας μπορεί να δημιουργηθεί ένα ενεργειακό πεδίο, μέσω του οποίου επικοινωνούν όλα τα μέλη. Με άλλα λόγια, υπάρχει κυριολεκτικά ένα ομαδικό «πεδίο» που συνδέει όλα τα μέλη μεταξύ τους. Καθώς περισσότερα άτομα μέσα στην ομάδα (αθλητική ομάδα, εργασιακός χώρος, σχολική τάξη, κοινωνική ομάδα κ.λπ.) αυξάνουν την καρδιακή τους συνοχή, αυξάνεται η κοινωνική συνοχή της ομάδας και αυτή μπορεί να επιτύχει τους στόχους της πιο αρμονικά και αποτελεσματικά.

Στη δημοσιευμένη εργασία τους με τίτλο Social Baseline Theory: The role of social proximity in emotion and economy of action (Θεωρία της Κοινωνικής Βάσης Αναφοράς: Ο ρόλος της κοινωνικής εγγύτητας στο συναίσθημα και την οικονομία της δράσης), οι δόκτορες Lane Beckles και James A. Coan του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια κατέγραψαν τα οφέλη της διάδρασης μεταξύ συναισθηματικά συνδεδεμένων ανθρώπων. Ένα συγκεκριμένο κομμάτι της εργασίας τους, που πραγματεύεται την ενεργειακή επίδραση κάποιου στις αντιλήψεις των άλλων, είναι εξαιρετικά συναρπαστικό. Γράφουν λοιπόν:

«Ο νους τροποποιεί την αισθητηριακή αντίληψη με τρόπους που προκαταβάλλουν τη λήψη αποφάσεων προκειμένου να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά την ενέργεια. Για παράδειγμα, το να φοράς ένα βαρύ σακίδιο στην πλάτη κάνει τις αποστάσεις να φαίνονται μεγαλύτερες και τις ανηφόρες να φαίνονται πιο απότομες. Σε πρόσφατη έρευνα των Schnall, Harber, Stefanucci και Proffitt, οι κλίσεις της διαδρομής φάνηκαν λιγότερο απότομες όταν ο συμμετέχων στεκόταν δίπλα σ’ έναν φίλο του. Επιπλέον, αυτό το αποτέλεσμα επηρεαζόταν από τη διάρκεια της φιλίας· όσο πιο μακρόχρονη η φιλία τόσο λιγότερο απότομη η ανηφόρα».

Στην ουσία, αυτό που περιγράφουν είναι ότι η αντίληψή μας όταν ανηφορίζουμε έναν λόφο είναι διαφορετική όταν βρισκόμαστε σε συναισθηματικό συντονισμό με κάποιον άλλο. Ανακάλυψα ότι αυτό ισχύει και στη δική μου ζωή. Τα περισσότερα Σαββατοκύριακα κάνω πεζοπορίες με μια ομάδα φίλων στα βουνά. Οι ανηφόρες φαίνονται πολύ μεγαλύτερες και η πεζοπορία πολύ δυσκολότερη όταν είμαι μόνος μου. Αποκομίζω λοιπόν ότι η ζωή γίνεται ευκολότερη –και μπορούμε να επιτύχουμε καλύτερα και τους στόχους μας– όταν αναπτύσσουμε εγκάρδιες σχέσεις με τους άλλους.

Η ζωή είναι ένας πόλεμος, με τον εαυτό μας να είναι ο πιο συχνός εχθρός

Η ζωή μπορεί να παρομοιαστεί σαν ένας πόλεμος. Ένας πόλεμος με πολλές μάχες, μικρές και μεγάλες με καταστάσεις κι ανθρώπους. Από κάποιες μάχες βγαίνουμε νικητές κι από άλλες χαμένοι και χρειάζεται ανασυγκρότηση για να προχωρήσουμε.

Οι εχθροί πολλοί, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Ξετρυπώνουν από παντού, σε ανύποπτο χρόνο για να μας ρίξουν κάτω, χρησιμοποιώντας τα όπλα τους. Ψέμα, υποκρισία, προδοσία, κοροϊδία κι ό,τι άλλο βρεθεί στο διάβα τους για να τη βγάλουν καθαροί ή για να πάρουν τη θέση μας. Κάποιοι στ’ αλήθεια καταφέρνουν να μας ξαφνιάσουν και κάποιοι είναι τόσο προβλέψιμοι όσο κι η γκρίνια της μάνας μας όταν αφήνουμε τα ρούχα στο πάτωμα.

Υπάρχει, όμως, ένας εχθρός που πρέπει να αντιμετωπίζουμε απ’ την αρχή της ζωής μας μέχρι και την τελευταία μας ανάσα. Ένας εχθρός, πιο δυνατός απ’ όλους τους άλλους, πιο απρόβλεπτος, πιο κοντά σε μας από οποιονδήποτε άλλο. Αυτός καθορίζει το μέλλον μας, αυτός μας οδηγεί στην επιτυχία ή στην καταστροφή. Όλοι οι άλλοι είναι ασήμαντοι μπροστά του.

Κι αν αυτόν τον εχθρό τον κατανοήσουμε και καταφέρουμε να τον φιλέψουμε, τότε γινόμαστε αήττητοι κι ευτυχείς. Με αυτόν τον εχθρό παλεύουμε, όταν μένουμε μόνοι, όταν δε μιλάμε πολύ χαμένοι στις σκέψεις μας. Αυτός ο αιώνιος εχθρός είναι ο εαυτός μας.

Τις μεγαλύτερες μάχες τις δίνουμε μαζί του. Κάποτε νικά και κάποτε τον νικάμε. Κάποτε μας ξαφνιάζει με τις σούπερ δυνάμεις του και κάποτε μας απογοητεύει. Γι’ αυτό τα βάζουμε μαζί του. Για κάθε λάθος επιλογή, για κάθε αδυναμία που μοιάζει να είναι σωστή, για κάθε τεμπελιά κι οπισθοχώρηση, για όλες τις φορές που εμπιστεύτηκε τους λάθους ανθρώπους.

Για να βγούμε νικητές της ζωής και να μπορούμε να τα βάλουμε με άλλους, πρώτα πρέπει να μάθουμε να ελέγχουμε τις πράξεις μας και το μυαλό μας. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει απεριόριστες ικανότητες και μόνο δαμάζοντάς τον, γινόμαστε παντοδύναμοι ψυχικά. Αν καταφέρουμε να νικήσουμε τον «κακό» μας εαυτό, τότε μπορούμε να καταφέρουμε τα πάντα.

Όταν δίνουμε μάχες με τον εαυτό μας, λοιπόν, παλεύουμε για να ξεπεράσουμε τις αδυναμίες μας. Έναν έρωτα που μας πλήγωσε, ένα φίλο που μας πρόδωσε, ένα συνάδελφο που μας πούλησε, αλλά πάνω απ’ όλα τον εαυτό μας που καταρρακώθηκε εξαιτίας κάποιων άλλων.

Οι συζητήσεις που κάνουμε με τον εαυτό μας είναι οι πιο εποικοδομητικές. Λογομαχούμε μαζί του συνεχώς για πολλούς λόγους. Για να τηρήσει τη δίαιτα, να μη στείλει εκείνο το μήνυμα στον πρώην, να μην ανάψει το τσιγαριλίκι, να μην είναι τόσο μαλάκας με τους ανθρώπους γύρω του.

Οι μάχες με τον εαυτό μας δεν τελειώνουν ποτέ. Είναι αιματηρές και δίνονται στα σκοτάδια, στις πιο μοναχικές μας στιγμές, ακόμη κι ανάμεσα σε άλλους. Αν σταματήσουμε να πολεμάμε, σημαίνει ότι απλώς παραδοθήκαμε στην πιο κακή εκδοχή του είναι μας.

Αφεθήκαμε στην ευκολία των πραγμάτων που είναι καταστροφική και δυστυχής. Σημαίνει ότι χάσαμε τη μάχη με το μεγαλύτερό μας αντίπαλο, αυτόν που τελικά καθορίζει το μέλλον και τη ζωή μας.

Όταν μας βλέπετε χαμένους, λοιπόν, στις σκέψεις μας, όταν δε μιλάμε πολύ, μη μας ενοχλείτε και μη μας παρεξηγείτε. Εκείνη τη στιγμή μπορεί να δίνουμε μέσα μας, μία απ’ τις πιο σημαντικές μάχες τις ζωές μας. Και πρέπει να βγούμε νικητές.

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ: Όρισε τώρα τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά για τον εαυτό σου

Όρισε τώρα τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά για τον εαυτό σου, που θα διατηρήσεις όταν είσαι μόνος αλλά και μαζί με άλλους ανθρώπους.

Και ως επί το πλείστον να τηρείς σιωπή ή να λες τα απολύτως αναγκαία και με λίγα λόγια. Σπανίως, μάλιστα, όταν απαιτείται να μιλήσεις, μίλα, αλλά όχι για κάτι τυχαίο, όχι για μονομαχίες ή ιπποδρομίες ή αθλητές ή φαγητά ή ποτά, θέματα που συζητούνται παντού, και κυρίως όχι για ανθρώπους ψέγοντας, επαινώντας ή συγκρίνοντας. Αν το μπορείς, οδήγησε με τα λόγια σου τα λόγια των συντρόφων σου ώστε να είναι πιο αρμόζοντα, αλλά, αν τύχει να βρεθείς μόνος ανάμεσα σε ξένους, να σωπάσεις.

Να μη γελάς πολύ ούτε για πολλά θέματα ούτε ασυγκράτητα.

Να μην ορκίζεσαι, καθόλου αν είναι δυνατόν, διαφορετικά όσο μπορείς.

Απόφευγε τα συμπόσια με ανθρώπους αδαείς. Κι αν κάποτε έρθει ο καιρός που θα χρειαστεί να το κάνεις, να εντείνεις την προσοχή σου μην τυχόν γίνεις κι εσύ αδαής. Γιατί να γνωρίζεις ότι, αν ο φίλος σου είναι βρομερός, κατ’ ανάγκη θα μολύνει και αυτόν τον οποίο συναναστρέφεται, ακόμα κι αν τύχει να είναι καθαρός.

Όσα αφορούν το σώμα να τα λαμβάνεις όσο χρειάζεται, όπως τροφές, ποτά, ενδύματα, σπίτι, υπηρέτες. Ό,τι αφορά τη δόξα ή την πολυτέλεια, να το ξεχάσεις τελείως…

Αν σου πουν ότι κάποιος σε κακολογεί, μην απολογηθείς για όσα λέει αλλά απάντησε ότι «αγνοούσε και τα άλλα μου ελαττώματα, γιατί αλλιώς δεν θα έλεγε μόνο αυτά».

Δεν είναι αναγκαίο να πολυπηγαίνεις στα θέατρα. Και, αν κάποτε είναι καιρός να το κάνεις, να δείξεις ότι υποστηρίζεις μόνο τον εαυτό σου και κανέναν άλλο, δηλαδή ότι θέλεις το αποτέλεσμα να είναι αυτό που πραγματικά είναι και να νικά μόνο ο νικητής. Κι έτσι δεν θα απογοητευτείς. Να απέχεις τελείως από το να φωνάζεις και να γελάς δυνατά εναντίον κάποιου ή να συγκινείσαι υπερβολικά. Και όταν φύγεις, να μη μιλάς πολύ για όσα έγιναν, παρά μόνο για όσα συμβάλλουν στη βελτίωσή σου- γιατί διαφορετικά ο κόσμος θα σκεφτεί ότι εντυπωσιάστηκες από το θέαμα.

Στις διαλέξεις που κάποιοι δίνουν να μην πηγαίνεις τυχαία και εύκολα και, όταν το κάνεις, να τηρείς σεμνότητα και ηρεμία και να μην ενοχλείς.

Όταν πρόκειται να συναντήσεις κάποιον, ειδικά κάποιον που θεωρείται σπουδαίος, αναρωτήσου τι θα έκανε ο Σωκράτης ή ο ‘Ζήνων στη συγκεκριμένη περίπτωση κι έτσι δεν θα δυσκολευτείς να διαχειριστείς την κατάσταση κατά τον αρμόζοντα τρόπο. Όταν επισκέπτεσαι κάποιον πολύ ισχυρό, να φαντάζεσαι ότι δεν θα τον βρεις μέσα στο σπίτι, ότι θα σε κλείσουν απ’ έξω, ότι θα σε αγνοήσει. Και αν παρ’ όλα αυτά πρέπει να πας, όταν βρεθείς εκεί, να αποδεχτείς όσα συμβαίνουν, να μην πεις ποτέ στον εαυτό σου ότι «δεν άξιζε τον κόπο». Γιατί αυτό δείχνει άνθρωπο ανόητο και με στρεβλή αντίληψη για τα εξωτερικά πράγματα.

Στις συνομιλίες απόφευγε να αναφέρεις υπερβολικά δικά σου κατορθώματα ή περιπέτειες. Μπορεί να σου είναι ευχάριστο να θυμάσαι τις περιπέτειες σου, αλλά για τους άλλους δεν είναι τόσο ευχάριστο να ακούν τι σου συνέβη.

Απόφευγε να προξενείς γέλιο, γιατί αυτή η συνήθεια είναι επικίνδυνη και εύκολα μπορείς να ολισθήσεις στη χυδαιότητα και να μειωθεί ο σεβασμός που έχουν οι άλλοι για το πρόσωπό σου. Επίσης, είναι επισφαλής και η αισχρολογία. Όταν λοιπόν συμβεί κάτι τέτοιο, αν έχεις την ευκαιρία, να επιπλήξεις εκείνον που επιδόθηκε σε αισχρολογία, διαφορετικά να δείξεις σιωπώντας και κοκκινίζοντας και με έκφραση σκυθρωπή ότι σε δυσαρέστησε ο λόγος του.

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ, Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Όμως τα σύννεφα καθαρίζουν όταν μπαίνεις μέσα τους

Μας ενθουσιάζει να τα έχουμε όλα υπό έλεγχο. Να γνωρίζουμε την έκβαση κάθε κατάστασης, τη λύση σε κάθε πρόβλημα και να ξέρουμε τι γράφει ο δρόμος της ζωής.

Η αλήθεια είναι ότι δεν είμαστε φτιαγμένοι για να υπομένουμε την αβεβαιότητα· τη θεωρούμε απειλή και, σαν ζώα που είμαστε, έχουμε προγραμματιστεί για τον αγώνα για επιβίωση και μεταβίβαση των γονιδίων μας.

Αλλά η ζωή είναι αβέβαιη. Το μέλλον είναι ένας ορίζοντας άγνωστος στον οποίο δεν ξέρουμε αν θα υπάρχει ήλιος ή μαύρα σύννεφα βαριά. Ακόμα κι όταν έχουμε ξεκάθαρα τα πράγματα και τα νήματα της ζωής μας καλά δεμένα, μπορεί να συμβούν χίλια πράγματα που θα την ανατρέψουν και θα μας αναγκάσουν να ξεκινήσουμε από την αρχή.

Εκεί που βεβαίως έχουμε τον έλεγχο είναι στον τρόπο που θέλουμε να αντιμετωπίσουμε ό,τι μας έρχεται, τόσο το καλό όσο και το άσχημο.

Για τα υπόλοιπα δε θα έπρεπε να αγωνιούμε, γιατί δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Ανησυχώ σημαίνει νοιάζομαι για πράγματα πριν αυτά συμβούν, και το μόνο που καταφέρνει το να ανησυχούμε είναι να δημιουργεί μέσα μας ένα άγχος που φρενάρει την ενέργεια και περιορίζει την ευτυχία.

Επιπλέον, έχει αποδειχτεί ότι τα περισσότερα από τα πράγματα που φοβόμαστε ποτέ δεν συμβαίνουν στην πραγματικότητα.

Για την αποδοχή της αβεβαιότητας ήξερε πολλά η Μπέριλ Μάρκχαμ, μια Αγγλίδα γεννημένη στην Κένυα στις αρχές του 20ού αιώνα, η οποία ποτέ δεν θέλησε να μπει στο καλούπι που της υποδείκνυε η κοινωνία. Τόσο πολύ αγάπησε την περιπέτεια, τόσο πολύ αγκάλιασε την αβεβαιότητα, ώστε υπήρξε η δεύτερη γυναίκα η οποία διέσχισε τον Ατλαντικό με ανεμόπτερο, κάπου το 1936.

Στα απομνημονεύματά της η Μάρκχαμ μιλάει για το πώς αντιμετώπισε τη ζωή χωρίς να αφεθεί να παρασυρθεί από τους φόβους της:

Έμαθα πως, αν πρέπει ν’ αφήσεις ένα μέρος που έζησες κι αγάπησες κι όπου είναι θαμμένες όλες οι μέρες σου του χθες, πρέπει να το εγκαταλείψεις με κάθε τρόπο, αλλά να μη γίνει σιγά σιγά. Άφησέ το όσο πιο γρήγορα μπορείς. Μην ξαναγυρίσεις ποτέ κι ούτε ποτέ να σκεφτείς ότι μια ώρα που θυμάσαι θα είναι μια καλύτερη ώρα, γιατί είναι νεκρή. Τα περασμένα χρόνια φαίνονται ασφαλή, νικημένα, ενώ το μέλλον έρχεται μέσα σ’ ένα σύννεφο, τρομακτικό από μακριά. Όμως τα σύννεφα καθαρίζουν όταν μπαίνεις μέσα τους.

Αυτό το έμαθα, αλλά, όπως όλος ο κόσμος, το έμαθα αργά.

Η ζωή, τελικά, είναι μια περιπέτεια. Δεν είναι πιο διασκεδαστικό να την ανακαλύπτεις καθώς σου παρουσιάζεται; Έτσι, λοιπόν, μπες μες τα σύννεφα.

Ζήσε, ανακάλυψε, ξαφνιάσου, γέλα και κλάψε.

Κάν’ τα όλα με ένταση, και θα δεις που στο τέλος των ημερών σου θ’ ανακαλύψεις ότι όλα, ακόμα και τα άσχημα, άξιζαν τον κόπο.

ΝΙΚΟΛΟ ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ: Η ζωή και ο θάνατος Ρωμαίων αυτοκρατόρων: το μίσος δημιουργείται τόσο με τις καλές όσο και με τις κακές πράξεις

Αν εξετάσουμε τη ζωή και τον θάνατο μερικών Ρωμαίων αυτοκρατόρων, θα φαινόταν ίσως σε πολλούς ότι υπάρχουν παραδείγματα αντίθετα με αυτή την άποψή μου, καθώς μπορεί να βρεθούν μερικοί που έζησαν πάντα παραδειγματικά και επέδειξαν μεγάλη αρετή ψυχής και παρ’ όλα αυτά έχασαν την εξουσία ή δολοφονήθηκαν από τους δικούς τους που συνωμότησαν εναντίον τους. Θέλω λοιπόν να απαντήσω σ’ αυτές τις αντιρρήσεις. Θα μιλήσω για τις αρετές μερικών αυτοκρατόρων και θα αποδείξω πως οι αιτίες της καταστροφής τους δεν ήταν διαφορετικές από αυτές τις οποίες περιγράφω εδώ. Θα εξετάσω ιδιαίτερα εκείνα τα έργα τους που είναι αξιόλογα σε όποιον μελετά την ιστορία της εποχής. Μου αρκεί να επιλέξω όλους εκείνους τους αυτοκράτορες που διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλο στην εξουσία, από το φιλόσοφο Μάρκο Αυρήλιο έως τον Μαξιμίνο. Ήταν ο Μάρκος Αυρήλιος, γιος του ο Κόμμοδος, ο Περτίναξ, ο Ιουλιανός , ο Σεβήρος, ο Αντωνίνος Καρακάλλας, ο γιος του Μακρίνος, ο Ηλιογάβαλος, ο Αλέξανδρος και ο Μαξιμίνος. Το πρώτο που οφείλουμε να σημειώσουμε είναι πως ενώ στις άλλες ηγεμονίες πρέπει να αγωνιστείς μόνο εναντίον της φιλοδοξίας των ισχυρών και της αναίδειας του λαού, οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες είχαν και ένα τρίτο πρόβλημα: έπρεπε να ανεχτούν την αγριότητα και την απληστία των στρατιωτών. Ήταν τόσο δύσκολο, ώστε αποτέλεσε την αιτία καταστροφής πολλών, επειδή δεν μπορούσαν να ικανοποιήσουν και τους στρατιώτες και τον λαό: ο λαό επιθυμούσε την ησυχία και γι’ αυτό αγαπούσε τους μετριοπαθείς ηγεμόνες – οι στρατιώτες αγαπούσαν τον ηγεμόνα με στρατιωτική ψυχή, που ήταν αλαζόνας, άγριος και άρπαγας. Ήθελαν να φορολογεί πολύ τον λαό, για να έχουν διπλάσιο μισθό και να ικανοποιούν την απληστία και την σκληρότητά τους. Αυτά τα πράγματα οδήγησαν στην καταστροφή εκείνους τους ηγεμόνες που, είτε από τη φύση τους είτε λόγω της συμπεριφοράς τους, δεν έχαιραν μεγάλης εκτίμησης ώστε να μπορούν να ελέγχουν τον πληθυσμό και τους στρατιώτες. Οι περισσότεροι από αυτούς, κυρίως εκείνοι που είχαν γίνει πρόσφατα ηγεμόνες, αφού αναγνώριζαν τη δυσκολία αυτών των δυο διαφορετικών διαθέσεων, στρέφονταν στην ικανοποίηση του στρατού, εκτιμώντας άνευ σημασίας το γεγονός ότι αδικούσαν τον λαό.

Αυτή η απόφαση ήταν αναπόφευκτη: οι ηγεμόνες δεν μπορούν να αποφύγουν το μίσος κάποιας κοινωνικής ομάδας, οπότε οφείλουν κυρίως να μην είναι μισητοί απ’ όλες κι αν δεν μπορούν να το επιτύχουν, οφείλουν δευτερευόντως να φροντίσουν με κάθε τρόπο να αποφύγουν το μίσος εκείνων των ομάδων που είναι πιο ισχυρές. Οπότε, αυτοί οι αυτοκράτορες, που ως νέοι ηγεμόνες είχαν ανάγκη από ιδιαίτερη δημοτικότητα, στηρίζονταν περισσότερο στον στρατό παρά στον λαό. Κι αυτό μπορεί να είχε καλά ή κακά αποτελέσματα, ανάλογα με το πόσο ο ηγεμόνας ήξερε να διατηρεί το κύρος του απέναντί τους. Από τους παραπάνω λόγους προκύπτει ότι ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Περίναξ και ο Αλέξανδρος, όλοι μετριοπαθείς και φίλοι της δικαιοσύνης, εχθροί της σκληρότητας, ανθρωπιστές και ήπιοι, είχαν όλοι, εκτός από τον Μάρκο Αυρήλιο, κακό τέλος. Μόνο ο Μάρκος έζησε και πέθανε με πολυάριθμες τιμές, γιατί ανέβηκε στην εξουσία κληρονομικώ δικαίω και επομένως δεν ήταν αναγκασμένος να κερδίσει τη συναίνεση ούτε του στρατού ούτε του λαού. Έτσι, όσο ζούσε είχε πάντα τον λαό και στον στρατό υπό τον έλεγχο και ποτέ δεν τον μίσησαν ούτε τον περιφρόνησαν. Ο Περτίναξ όμως έγινε αυτοκράτορας ενάντια στη θέληση των στρατιωτών. Είχαν συνηθίσει να ζουν ασύδοτα επί Κόμμουδου και δεν μπορούσαν να ανεχτούν την τίμια ζωή στην οποία ήθελε να τους επαναφέρει εκείνος. Έτσι, τον μίσησαν και στο μίσος προστέθηκε η περιφρόνηση, επειδή ήταν γέρος. Κατά συνέπεια, οδηγήθηκε στην καταστροφή ήδη από την αρχή της εξουσίας του.

Εδώ πρέπει να σημειώσουμε πως το μίσος δημιουργείται τόσο με τις καλές όσο και με τις κακές πράξεις. Οπότε, όπως είπα πιο πάνω, ένας ηγεμόνας που θέλει να διατηρήσει την εξουσία συχνά αναγκάζεται να είναι καλός. Όταν αυτό το σύνολο ( ο λαός, ο στρατός ή οι ισχυροί) που κρίνεις ότι το έχεις ανάγκη προκειμένου να διατηρηθείς στην εξουσία είναι διεφθαρμένο, σε συμφέρει να ακολουθείς τις επιθυμίες του και να το ικανοποιείς. Στην προκειμένη περίπτωση, οι καλές πράξεις δε σε ωφελούν. Ας έρθουμε όμως στον Αλέξανδρο. Ήταν πολύ καλός και στα δεκατέσσερα χρόνια που κράτησε την αυτοκρατορία. Παρ’όλα αυτά, τον θεωρούσαν μαλθακό και άνδρα που άφηνε να τον επηρεάζει η μητέρα του. Και για τον λόγο αυτό έγινε αντικείμενο περιφρόνησης, ο στρατός συνωμότησε εναντίον του και τον σκότωσε.

Αν μιλήσουμε τώρα για τις ιδιότητες του Κόμμοδου, του Σεπτίμιου Σεβήρου, του Αντωνίνου Καρακάλλα και του Μαξιμίνου, θα δείτε πως ήταν σκληρότατοι και υπερβολικά άρπαγες. Για να ικανοποιήσουν τους στρατιώτες, εφάρμοσαν κάθε δυνατή αδικία στον λαό. Και όλοι, εκτός από τον Σεβήρο, είχα θλιβερό τέλος. Ο Σεβήρος ήταν τόσο ικανός, ώστε κατάφερε να κρατήσει τους στρατιώτες με το μέρος του, ακόμα κι όταν ο λαός καταπιεζόταν πολύ από αυτόν. Έτσι μπόρεσε να κυβερνήσει πάντα με ασφάλεια, επειδή αυτές του οι ικανότητες τον έκαναν τόσο θαυμαστό στα μάτια του στρατού και του λαού, ώστε παρέμεναν κατά κάποιον τρόπο οι μεν σαστισμένοι και οι δε ικανοποιημένοι και γεμάτοι σεβασμό απέναντί του.

Και επειδή τα έργα του ήταν μεγάλα και αξιοθαύμαστα για έναν νέο ηγεμόνα, θέλω να αποδείξω εν συντομία πόσο καλά ήξερε να χρησιμοποιεί το προσωπείο της αλεπούς και του λιονταριού, τις φύσεις των οποίων όπως είπα πιο πάνω είναι αναγκασμένος ένας ηγεμόνας να μιμείται. Ο Σεβήρος, γνωρίζοντας τη νωθρότητα του αυτοκράτορα Ιουλιανού, έπεισε τον στρατό του, του οποίου ήταν στρατηγός στη Σλαβονία, πως όφειλε να πάει στη Ρώμη για να εκδικηθεί τον θάνατο του Περτίνακα, ο οποίος είχε δολοφονηθεί από πραιτοριανούς. Με αυτό το πρόσχημα, χωρίς να δείξει πως αποσκοπούσε να καταλάβει την εξουσία, ξεκίνησε με τον στρατό προς τη Ρώμη και βρέθηκε στην Ιταλία προτού μαθευτεί η αναχώρησή του. Μόλις έφτασε στη Ρώμη, η Σύγκλητος, έντρομη, τον ανακήρυξε αυτοκράτορα και σκότωσε τον Ιουλιανό. Έπειτα από αυτή την αρχή, ο Σεβήρος αν ήθελε να γίνει κύριος όλου του κράτους, έπρεπε να ξεπεράσει δύο εμπόδια: ένα στην Ασία, όπου ο Πεσκέννιος Νίγρος, αρχηγός των ασιατικών στρατευμάτων, είχε ανακηρυχτεί αυτοκράτορας και το άλλο στη Δύση, όπου βρισκόταν ο Σεπτίμιος Αλβίνος, ο οποίος απέβλεπε στο να γίνει αυτοκράτορας. Και επειδή έκρινε επικίνδυνο να δείξει πως είναι εχθρός και των δύο, αποφάσισε να επιτεθεί στον Νίγρο και να εξαπατήσει τον Αλβίνο. Στον τελευταίο έγραψε πως είχε ανακηρυχθεί αυτοκράτορας από τη Σύγκλητο και ότι ήθελε να μοιραστεί την εξουσία μαζί του. Του έστειλε τον τίτλο του Καίσαρα και με απόφαση της Συγκλήτου τον έκανε συναυτοκράτορα. Ο Αλβίνος τα θεώρησε όλα αυτά αληθινά. Όταν όμως νίκησε και σκότωσε τον Νίγρο και ηρέμησε την κατάσταση στην Ασία, ο Σεβήρος γύρισε στη Ρώμη και διαμαρτυρήθηκε στη Σύγκλητο πως ο Αλβίνος, μην αναγνωρίζοντας τα ευεργετήματα που είχε δεχτεί από τον ίδιο, προσπάθησε να τον δολοφονήσει με δόλο. Οπότε, ήταν αναγκασμένος να πάει και να τιμωρήσει την αχαριστία του.

Έτσι, πήγε και τον βρήκε στη Γαλλία και του αφαίρεσε την εξουσία και τη ζωή.

ΝΙΚΟΛΟ ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ, Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ

Δημιουργήθηκε συνθετικός ιστός που μιμείται τα νεύρα και ελέγχεται με φως

Ο συνθετικός νευρικός ιστός θα μπορούσε να «γεφυρώσει» το κατεστραμμένο τμήμα των πραγματικών νεύρων

Επιστήμονες στη Βρετανία δημιούργησαν για πρώτη φορά μαλακούς συνθετικούς ιστούς που περιέχουν γονίδια και πρωτεΐνες, ενεργοποιούνται μέσω του φωτός και μιμούνται τα νεύρα. Η δημιουργία συνθετικών νεύρων, έστω και σε απλή μορφή, αποτελεί ένα ορόσημο για το συνεχώς αναπτυσσόμενο πεδίο της βιοηλεκτρονικής.

Τέτοιοι ιστοί μελλοντικά μπορεί να συμπληρώσουν ή και να αντικαταστήσουν ζωντανούς νευρικούς ιστούς, σε περιπτώσεις π.χ. όπου λόγω τραυματισμού έχουν καταστραφεί τα νεύρα της σπονδυλικής στήλης. Ο συνθετικός νευρικός ιστός θα μπορούσε να «γεφυρώσει» το κατεστραμμένο τμήμα των πραγματικών νεύρων.

Προς το παρόν πάντως τα συνθετικά κύτταρα επικοινωνούν μόνο μεταξύ τους. Αυτό ακριβώς θα είναι το επόμενο βήμα για τους ερευνητές: να δημιουργήσουν τις κατάλληλες διεπαφές (interfaces) ανάμεσα στους ζωντανούς και στους συνθετικούς νευρικούς ιστούς, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για βιονικά εμφυτεύματα, που θα έχουν κλινικές εφαρμογές στις νευροεπιστήμες, στη νευρολογία, στη φαρμακολογία κ.α.

Έτσι, αυτοί οι ιστοί στο μέλλον μπορεί να εξελιχθούν σε βιοσυσκευές, που θα εισάγονται στο σώμα και θα επικοινωνούν με τους φυσικούς ιστούς του σώματος, κάτι που θα επέτρεπε διάφορες ιατρικές και φαρμακευτικές εφαρμογές.

Οι συνθετικοί ιστοί περιέχουν εκατοντάδες συνθετικά κύτταρα που μπορούν να ελεγχθούν με φως, επιτρέποντας στα κύτταρα να παράγουν πρωτεϊνες κατά παραγγελία και, επιπλέον, επικοινωνουν μεταξύ τους όπως οι κανονικοί νευρώνες. Κάθε συνθετικό κύτταρο περιέχει DNA ευαίσθητο στο φως, πράγμα που σημαίνει ότι η δημιουργία (έκφραση) πρωτεϊνών από το κύτταρο είναι ελεγχόμενη, δηλαδή μπορεί να ενεργοποιηθεί ή να απενεργοποιηθεί κατά βούληση.

Οι ερευνητές του Εργαστηρίου Ερευνών Χημείας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, με επικεφαλής τον Μάικλ Μπουθ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Science Advances", χρησιμοποίησαν την τεχνική της τρισδιάστατης εκτύπωσης για να παράγουν τα μικροσκοπικά συνθετικά κύτταρα, που έχουν τη μορφή σταγόνας. Κάθε σταγόνα έχει όγκο 50 έως 100 τρισεκατομμυριοστά του λίτρου.

Η εξωτερική πορώδης μεμβράνη των συνθετικών κυττάρων αποτελείται από λιπίδια, ενώ το εσωτερικό τους περιλαμβάνει DNA (γονίδια), πρωτεΐνες και άλλα βιολογικά μόρια μέσα σε ένα υγρό. Κάθε κύτταρο είναι σε θέση να παράγει πάνω από δέκα πρωτεΐνες, όταν «χειραγωγηθεί» με φως. Όταν το φως σταματά, σταματά και η βιολογική δραστηριότητα.

Πάνω από 1.000 τέτοια συνθετικά κύτταρα μπορούν να συνδυασθούν για να δημιουργήσουν έναν μαλακό συνθετικό ιστό μήκους έως μισού χιλιοστού. Μια από τις παραγόμενες πρωτεΐνες (η alpha-HL) επιτρέπει στο ηλεκτρικό ρεύμα να περνά μέσα από τον συνθετικό ιστό, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των πραγματικών νευρώνων.

Μέχρι σήμερα οι συνθετικοί βιολόγοι δεν είχαν δημιουργήσει συστήματα, τα οποία να περιέχουν πολλαπλά κύτταρα που να επικοινωνούν μεταξύ τους, ούτε οι πρωτεΐνες στο εσωτερικό αυτών των κυττάρων ήταν δυνατό να ελέγχονται μέσω του φωτός. Όπως έδειξαν όμως τα νέα πειράματα, είναι πλέον δυνατό να μεταφέρονται μικρά πρωτεϊνικά μόρια ανάμεσα σε γειτονικά συνθετικά κύτταρα.

Έτσι, ο νέος και ευαίσθητος στο φως συνθετικός συνθετικός ιστός όχι μόνο αποτελεί ένα μέσο για να ελέγχεται η παραγωγή και η μεταφορά πρωτεϊνών, αλλά επίσης θα μπορούσε -με την κατάλληλη βελτίωση στο μέλλον- να μιμηθεί πολύ καλά την μετάδοση ηλεκτρικών σημάτων, όπως συμβαίνει μεταξύ των βιολογικών νευρικών κυττάρων (νευρώνων).

Για να γίνει όμως αυτό, προηγουμένως ο συνθετικός ιστός θα πρέπει να γίνει πιο πολύπλοκος και να μπορεί να παράγει περισσότερες πρωτεΐνες.

Όπως είπε ο Μπουθ, απώτερος στόχος είναι να βρεθεί «ένας τρόπος να ελεγχθεί ο ζωντανός ιστός. Τέτοιοι συνθετικοί ιστοί μπορεί να εξελιχθούν σε ένα βιοϋλικό, που θα μπορούσε να επισκευάσει βλάβες στο νευρικό σύστημα».

Μαλακοί βιολογικοί ιστοί μπορούν να δημιουργήσουν πιεζοηλεκτρισμό

Πιέστε έναν κρύσταλλο χαλαζία και θα δημιουργηθεί μια ηλεκτρική διαφορά δυναμικού. Αυτή η ηλεκτρομηχανική σύζευξη, γνωστή ως πιεζοηλεκτρισμός, αξιοποιείται σε πολλές εφαρμογές, από ωρολόγια χαλαζία και αναπτήρες τσιγάρων μέχρι ενισχυτές για κιθάρες. Το φαινόμενο εμφανίζεται σε κρυστάλλους και κεραμικά, αλλά επίσης και σε βιολογικά στερεά όπως τα οστά. Τώρα, ο Kenji Ikushima και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο Γεωργίας και Τεχνολογίας του Τόκιο έχουν τεκμηριώσει την πρώτη περίπτωση πιεζοηλεκτρισμού σε ενυδατωμένους ιστούς – ένα εύρημα που θα μπορούσε να έχει βιοϊατρικές εφαρμογές.

Ο πιεζοηλεκτρισμός απαιτεί τακτοποίηση των ηλεκτρικών διπόλων σε ένα υλικό, πράγμα το οποίο είναι ευκολότερο σε κρυστάλλους παρά σε υλικά χωρίς τάξη. Σε βιολογικά στερεά, όπως τα οστά, μπορεί να προκύψει από την ευθυγράμμιση μακρών πολικών πρωτεϊνών γνωστών ως κολλαγόνα. Ωστόσο, μέχρι τώρα, ήταν ασαφές αν κολλαγόνα σε ιστούς που είναι υγροί και μαλακοί θα μπορούσαν επίσης να παραγάγουν αυτό το φαινόμενο. Για να ελέγξει αυτή την δυνατότητα, η ομάδα στόχευσε κομμάτια από αχίλλειους τένοντες, τοιχώματα αορτής και καρδιακές βαλβίδες με διαμορφωμένα κύματα υπερήχων, τα οποία παρήγαγαν μηχανικές πιέσεις στα δείγματα. Σε ένα πιεζοηλεκτρικό υλικό, αυτή η πίεση θα προκαλέσει μια ηλεκτρική χρονικά μεταβαλλόμενη πόλωση, η οποία ακτινοβολεί ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο που μπορεί να εντοπιστεί από μια πολύ μικρή κεραία. Η ομάδα ανίχνευσε τέτοιο σήμα, αποκαλύπτοντας πιεζοηλεκτρισμό σε αυτούς τους μαλακούς ιστούς.

Η ομάδα μετέφρασε τις μετρήσεις της σε τομογραφικές εικόνες που δείχνουν την κατανομή του κολλαγόνου στους ιστούς. Οι εικόνες αυτές, λένε οι ερευνητές, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καινοτόμα διαγνωστικά εργαλεία. Σε επερχόμενη εργασία, τα μέλη της ομάδας σχεδιάζουν να διερευνήσουν αυτή την δυνατότητα μελετώντας αν η διάταξή τους μπορεί να αποκαλύψει είτε την αποδόμηση των μορίων του κολλαγόνου ή τις αλλαγές στην κατανομή τους που αναμένονται να συμβούν στην οστεοπόρωση ή την ίνωση – ασθένειες που επηρεάζουν την δομική συνοχή οστών και οργάνων, αντίστοιχα.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ἠθικὰ Νικομάχεια (1176a-1177a)

[VI] Εἰρημένων δὲ τῶν περὶ τὰς ἀρετάς τε καὶ φιλίας καὶ ἡδονάς, λοιπὸν περὶ εὐδαιμονίας τύπῳ διελθεῖν, ἐπειδὴ τέλος αὐτὴν τίθεμεν τῶν ἀνθρωπίνων. ἀναλαβοῦσι δὴ τὰ προειρημένα συντομώτερος ἂν εἴη ὁ λόγος. εἴπομεν δὴ ὅτι οὐκ ἔστιν ἕξις· καὶ γὰρ τῷ καθεύδοντι διὰ βίου ὑπάρχοι ἄν, φυτῶν ζῶντι βίον, καὶ τῷ δυστυχοῦντι τὰ μέγιστα. εἰ δὴ ταῦτα

[1176b] μὴ ἀρέσκει, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς ἐνέργειάν τινα θετέον, καθάπερ ἐν τοῖς πρότερον εἴρηται, τῶν δ᾽ ἐνεργειῶν αἳ μέν εἰσιν ἀναγκαῖαι καὶ δι᾽ ἕτερα αἱρεταὶ αἳ δὲ καθ᾽ αὑτάς, δῆλον ὅτι τὴν εὐδαιμονίαν τῶν καθ᾽ αὑτὰς αἱρετῶν τινὰ θετέον καὶ οὐ τῶν δι᾽ ἄλλο· οὐδενὸς γὰρ ἐνδεὴς ἡ εὐδαιμονία ἀλλ᾽ αὐτάρκης. καθ᾽ αὑτὰς δ᾽ εἰσὶν αἱρεταὶ ἀφ᾽ ὧν μηδὲν ἐπιζητεῖται παρὰ τὴν ἐνέργειαν. τοιαῦται δ᾽ εἶναι δοκοῦσιν αἱ κατ᾽ ἀρετὴν πράξεις· τὰ γὰρ καλὰ καὶ σπουδαῖα πράττειν τῶν δι᾽ αὑτὰ αἱρετῶν. καὶ τῶν παιδιῶν δὲ αἱ ἡδεῖαι· οὐ γὰρ δι᾽ ἕτερα αὐτὰς αἱροῦνται· βλάπτονται γὰρ ἀπ᾽ αὐτῶν μᾶλλον ἢ ὠφελοῦνται, ἀμελοῦντες τῶν σωμάτων καὶ τῆς κτήσεως. καταφεύγουσι δ᾽ ἐπὶ τὰς τοιαύτας διαγωγὰς τῶν εὐδαιμονιζομένων οἱ πολλοί, διὸ παρὰ τοῖς τυράννοις εὐδοκιμοῦσιν οἱ ἐν ταῖς τοιαύταις διαγωγαῖς εὐτράπελοι· ὧν γὰρ ἐφίενται, ἐν τούτοις παρέχουσι σφᾶς αὐτοὺς ἡδεῖς, δέονται δὲ τοιούτων. δοκεῖ μὲν οὖν εὐδαιμονικὰ ταῦτα εἶναι διὰ τὸ τοὺς ἐν δυναστείαις ἐν τούτοις ἀποσχολάζειν, οὐδὲν δ᾽ ἴσως σημεῖον οἱ τοιοῦτοί εἰσιν· οὐ γὰρ ἐν τῷ δυναστεύειν ἡ ἀρετὴ οὐδ᾽ ὁ νοῦς, ἀφ᾽ ὧν αἱ σπουδαῖαι ἐνέργειαι· οὐδ᾽ εἰ ἄγευστοι οὗτοι ὄντες ἡδονῆς εἰλικρινοῦς καὶ ἐλευθερίου ἐπὶ τὰς σωματικὰς καταφεύγουσιν, διὰ τοῦτο ταύτας οἰητέον αἱρετωτέρας εἶναι· καὶ γὰρ οἱ παῖδες τὰ παρ᾽ αὑτοῖς τιμώμενα κράτιστα οἴονται εἶναι. εὔλογον δή, ὥσπερ παισὶ καὶ ἀνδράσιν ἕτερα φαίνεται τίμια, οὕτω καὶ φαύλοις καὶ ἐπιεικέσιν. καθάπερ οὖν πολλάκις εἴρηται, καὶ τίμια καὶ ἡδέα ἐστὶ τὰ τῷ σπουδαίῳ τοιαῦτα ὄντα· ἑκάστῳ δ᾽ ἡ κατὰ τὴν οἰκείαν ἕξιν αἱρετωτάτη ἐνέργεια, καὶ τῷ σπουδαίῳ δὴ ἡ κατὰ τὴν ἀρετήν. οὐκ ἐν παιδιᾷ ἄρα ἡ εὐδαιμονία· καὶ γὰρ ἄτοπον τὸ τέλος εἶναι παιδιάν, καὶ πραγματεύεσθαι καὶ κακοπαθεῖν τὸν βίον ἅπαντα τοῦ παίζειν χάριν. ἅπαντα γὰρ ὡς εἰπεῖν ἑτέρου ἕνεκα αἱρούμεθα πλὴν τῆς εὐδαιμονίας· τέλος γὰρ αὕτη. σπουδάζειν δὲ καὶ πονεῖν παιδιᾶς χάριν ἠλίθιον φαίνεται καὶ λίαν παιδικόν. παίζειν δ᾽ ὅπως σπουδάζῃ, κατ᾽ Ἀνάχαρσιν, ὀρθῶς ἔχειν δοκεῖ· ἀναπαύσει γὰρ ἔοικεν ἡ παιδιά, ἀδυνατοῦντες δὲ συνεχῶς πονεῖν ἀναπαύσεως δέονται. οὐ δὴ τέλος

[1177a] ἡ ἀνάπαυσις· γίνεται γὰρ ἕνεκα τῆς ἐνεργείας. δοκεῖ δ᾽ ὁ εὐδαίμων βίος κατ᾽ ἀρετὴν εἶναι· οὗτος δὲ μετὰ σπουδῆς, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν παιδιᾷ. βελτίω τε λέγομεν τὰ σπουδαῖα τῶν γελοίων καὶ μετὰ παιδιᾶς, καὶ τοῦ βελτίονος ἀεὶ καὶ μορίου καὶ ἀνθρώπου σπουδαιοτέραν τὴν ἐνέργειαν· ἡ δὲ τοῦ βελτίονος κρείττων καὶ εὐδαιμονικωτέρα ἤδη. ἀπολαύσειέ τ᾽ ἂν τῶν σωματικῶν ἡδονῶν ὁ τυχὼν καὶ ἀνδράποδον οὐχ ἧττον τοῦ ἀρίστου· εὐδαιμονίας δ᾽ οὐδεὶς ἀνδραπόδῳ μεταδίδωσιν, εἰ μὴ καὶ βίου. οὐ γὰρ ἐν ταῖς τοιαύταις διαγωγαῖς ἡ εὐδαιμονία, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς κατ᾽ ἀρετὴν ἐνεργείαις, καθάπερ καὶ πρότερον εἴρηται.

***
[6] Τώρα που έχουμε πια μιλήσει για τις αρετές και για τις διάφορες μορφές φιλίας και ηδονής, αυτό που μας μένει είναι να πραγματευθούμε —σε γενικές γραμμές— το θέμα της ευδαιμονίας, μια και την ευδαιμονία τη θεωρούμε τελικό σκοπό όλων των ανθρώπινων πραγμάτων. Και, φυσικά, η έκθεσή μας θα γίνει συντομότερη, αν ανακεφαλαιώσουμε αυτά που έχουμε ήδη πει παλιότερα. Είπαμε λοιπόν ότι η ευδαιμονία δεν είναι έξη, γιατί, αν ήταν έξη, θα μπορούσε να υπάρχει και στον άνθρωπο που κοιμάται σε όλη του ζωή, ζώντας τη ζωή ενός φυτού· θα μπορούσε επίσης να υπάρχει και στον πολύ δυστυχισμένο άνθρωπο. Αν λοιπόν αυτού του είδους τα συμπεράσματα

[1176b] δεν γίνονται αποδεκτά, αλλά πρέπει μάλλον να ορίσουμε την ευδαιμονία, όπως το είπαμε και παραπάνω, ως ένα είδος ενέργειας, και αν άλλες από τις ενέργειες γίνονται υποχρεωτικά και επιλέγονται για χάρη κάποιων άλλων πραγμάτων, ενώ κάποιες άλλες επιλέγονται καθεαυτές, είναι φανερό ότι την ευδαιμονία πρέπει κανείς να την εντάξει σ᾽ αυτές που επιλέγονται καθεαυτές και όχι σ᾽ αυτές που επιλέγονται για χάρη κάποιου άλλου πράγματος· γιατί η ευδαιμονία δεν έχει ανάγκη από τίποτε άλλο: είναι αυτάρκης. Καθεαυτές επιλέγονται οι ενέργειες από τις οποίες δεν ζητάει κανείς τίποτε άλλο πέρα από την ίδια την ενέργεια. Τέτοιες θεωρούνται πως είναι οι σύμφωνες με την αρετή πράξεις· γιατί το να κάνει κανείς ωραίες και ενάρετες/σοβαρές πράξεις είναι από τα πράγματα που είναι άξια να επιλέγονται καθεαυτά. Τέτοιες θεωρούνται πως είναι και οι ψυχαγωγικές ασχολίες, που οι άνθρωποι τις επιλέγουν για ευχαρίστηση, αφού δεν τις επιλέγουν για χάρη κάποιων άλλων πραγμάτων — η αλήθεια είναι ότι πιο πολύ βλάπτονται από αυτές παρά ωφελούνται, δεδομένου ότι παραμελούν την υγεία τους και την περιουσία τους. Και όμως πολλοί από τους ανθρώπους που θεωρούνται ευδαίμονες προστρέχουν σ᾽ αυτού του είδους τις ευχάριστες διασκεδάσεις· αυτός είναι και ο λόγος που οι χωρατατζήδες, τα άτομα που έχουν ευστροφία σ᾽ αυτού του είδους τις διασκεδάσεις, έχουν μεγάλη υπόληψη στις αυλές των τυράννων· γιατί οι άνθρωποι αυτοί προσφέρουν ευχάριστο τον εαυτό τους σ᾽ αυτά ακριβώς που οι τύραννοι επιθυμούν, και έτσι οι τύραννοι χρειάζονται να έχουν δίπλα τους τέτοιους ανθρώπους. Έτσι όμως δημιουργείται η εντύπωση ότι οι διασκεδάσεις αυτές αποτελούν συστατικά στοιχεία της ευδαιμονίας, αφού οι άνθρωποι της δύναμης και της εξουσίας ξοδεύουν σ᾽ αυτές τον ελεύθερο χρόνο τους — μόνο που αυτού του είδους οι άνθρωποι δεν αποτελούν, μάλλον, κανενός είδους απόδειξη· γιατί η αρετή και ο νους, τα δύο πράγματα στα οποία έχουν την αρχή τους οι σημαντικές και αξιόλογες ενέργειες, δεν εδρεύουν σ᾽ αυτούς που ασκούν την εξουσία· αν οι άνθρωποι αυτοί, μη έχοντας ποτέ γευθεί την αληθινή ηδονή, αυτήν που ταιριάζει στους ελεύθερους ανθρώπους, καταφεύγουν στις σωματικές ηδονές, δεν είναι αυτός λόγος οι ηδονές αυτές να θεωρηθούν πιο άξιες για επιλογή και προτίμηση — εδώ και τα παιδιά τα πράγματα που έχουν στον χώρο τους κάποια αξία, νομίζουν πως είναι τα καλύτερα! Όπως λοιπόν είναι άλλα τα πράγματα που έχουν αξία για τα παιδιά και άλλα αυτά που έχουν αξία για τους ώριμους άντρες, είναι λογικό άλλα πράγματα να έχουν αξία για τους κατώτερης ποιότητας ανθρώπους και άλλα για τους σημαντικούς και αξιόλογους ανθρώπους. Όπως λοιπόν το έχουμε ήδη πει πολλές φορές, πολύτιμα και ευχάριστα πράγματα είναι αυτά που είναι τέτοια για τον σημαντικό και αξιόλογο άνθρωπο· για το κάθε επιμέρους, πάντως, άτομο η κατεξοχήν επιθυμητή ενέργεια είναι αυτή που προσιδιάζει στη δική του έξη, και για τον σημαντικό, άρα, και αξιόλογο άνθρωπο η κατεξοχήν επιθυμητή ενέργεια είναι η σύμφωνη με την αρετή. Η ευδαιμονία λοιπόν δεν βρίσκεται στις ψυχαγωγικές ασχολίες και στις διασκεδάσεις· θα ήταν, πράγματι, αδιανόητο η ψυχαγωγία και η διασκέδαση να είναι ο τελικός στόχος του ανθρώπου, και ακόμη ο άνθρωπος να μπαίνει σε κόπους και να κακοπαθαίνει μια ολόκληρη ζωή για χάρη της διασκέδασής του. Γιατί —για να το πούμε έτσι— τα πάντα τα προτιμούμε και τα επιλέγουμε για χάρη κάποιου άλλου πράγματος, εκτός από την ευδαιμονία· γιατί αυτή είναι τελικός στόχος. Να αγωνίζεται όμως κανείς και να υποβάλλεται σε κόπους για χάρη της διασκέδασης είναι ανοησία, κάτι το εντελώς παιδαριώδες. Αντίθετα, θεωρείται σωστό «να διασκεδάζει κανείς για να μπορεί ύστερα να επιδίδεται με σοβαρότητα στα έργα του», όπως το είπε ο Ανάχαρσης· γιατί η διασκέδαση είναι ένα είδος ανάπαυσης, και καθώς οι άνθρωποι δεν μπορούν να υποβάλλονται ασταμάτητα σε κόπους, έχουν ανάγκη από ανάπαυση. Η ανάπαυση

[1177a] λοιπόν δεν είναι τέλος, αφού γίνεται για χάρη της ενέργειας.

Κατά την κοινή αντίληψη ευδαίμων βίος είναι ο σύμφωνος με την αρετή βίος, αυτός όμως είναι ο βίος που συνοδεύεται από κόπο και σοβαρές ενασχολήσεις και όχι ο βίος των διασκεδάσεων. Λέμε, επίσης, ότι τα σοβαρά πράγματα είναι καλύτερα από τα πράγματα που προκαλούν γέλιο και σχετίζονται με τη διασκέδαση· λέμε επίσης ότι η ενέργεια του καλύτερου μέρους της ψυχής του ανθρώπου ή η ενέργεια του καλύτερου ανθρώπου είναι πάντοτε πιο σημαντική και πιο σοβαρή — και η ενέργεια του καλύτερου είναι ανώτερη και έχει ήδη μεγαλύτερη σχέση με την ευδαιμονία. Τις σωματικές, επίσης, ηδονές μπορεί να τις απολαύσει και το πρώτο τυχαίο πρόσωπο —ακόμη και ένας δούλος— όχι λιγότερο από τον καλύτερο και τον πιο αξιόλογο άνθρωπο· μέρος όμως από την ευδαιμονία του κανείς δεν μπορεί να μεταδώσει σ᾽ έναν δούλο, εκτός και αν του δώσει τη δυνατότητα μιας αυτόνομης ζωής. Γιατί η ευδαιμονία δεν βρίσκεται σ᾽ αυτού του είδους τις ψυχαγωγικές ενασχολήσεις και στις διασκεδάσεις, αλλά στις σύμφωνες με την αρετή ενέργειες — όπως το έχουμε ήδη πει πιο πάνω.

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Ἄλκηστις (935-961)

935 ΑΔ. φίλοι, γυναικὸς δαίμον᾽ εὐτυχέστερον
τοὐμοῦ νομίζω, καίπερ οὐ δοκοῦνθ᾽ ὅμως·
τῆς μὲν γὰρ οὐδὲν ἄλγος ἅψεταί ποτε,
πολλῶν δὲ μόχθων εὐκλεὴς ἐπαύσατο.
ἐγὼ δ᾽, ὃν οὐ χρῆν ζῆν, παρεὶς τὸ μόρσιμον
940 λυπρὸν διάξω βίοτον· ἄρτι μανθάνω.
πῶς γὰρ δόμων τῶνδ᾽ εἰσόδους ἀνέξομαι;
τίν᾽ ἂν προσειπών, τοῦ δὲ προσρηθεὶς ὕπο,
τερπνῆς τύχοιμ᾽ ἂν ἐξόδου; ποῖ τρέψομαι;
ἡ μὲν γὰρ ἔνδον ἐξελᾷ μ᾽ ἐρημία,
945 γυναικὸς εὐνὰς εὖτ᾽ ἂν εἰσίδω κενὰς
θρόνους τ᾽ ἐν οἷσιν ἷζε, καὶ κατὰ στέγας
αὐχμηρὸν οὖδας, τέκνα δ᾽ ἀμφὶ γούνασι
πίπτοντα κλαίῃ μητέρ᾽, οἳ δὲ δεσπότιν
στένωσιν οἵαν ἐκ δόμων ἀπώλεσαν.
950 τὰ μὲν κατ᾽ οἴκους τοιάδ᾽· ἔξωθεν δέ με
γάμοι τ᾽ ἐλῶσι Θεσσαλῶν καὶ ξύλλογοι
γυναικοπληθεῖς· οὐ γὰρ ἐξανέξομαι
λεύσσων δάμαρτος τῆς ἐμῆς ὁμήλικας.
ἐρεῖ δέ μ᾽ ὅστις ἐχθρὸς ὢν κυρεῖ τάδε·
955 Ἰδοῦ τὸν αἰσχρῶς ζῶνθ᾽, ὃς οὐκ ἔτλη θανεῖν,
ἀλλ᾽ ἣν ἔγημεν ἀντιδοὺς ἀψυχίᾳ
πέφευγεν Ἅιδην· εἶτ᾽ ἀνὴρ εἶναι δοκεῖ;
στυγεῖ δὲ τοὺς τεκόντας, αὐτὸς οὐ θέλων
θανεῖν. τοιάνδε πρὸς κακοῖσι κληδόνα
960 ἕξω. τί μοι ζῆν δῆτα κέρδιον, φίλοι,
κακῶς κλύοντι καὶ κακῶς πεπραγότι;

***
ΑΔΜ. Φίλοι μου, η τύχη της γυναίκας μου είναι
καλύτερη, νομίζω, απ᾽ τη δική μου,
κι ας φαίνεται το αντίθετο· κανείς πια
δε θα την γγίξει πόνος, κι από χίλια
βάσανα έχει γλιτώσει, δοξασμένη.
Εγώ, που να πεθάνω ηταν γραμμένο,
ξεπέρασα τη μοίρα, και θα ζήσω
940 πικρή ζωή· τώρα το νιώθω. Αλήθεια,
με τί καρδιά να μπω μέσα στο σπίτι;
Ποιός θα μου πει, σε ποιόν θα πω ένα χαίρε,
που ευχάριστα να μπαίνω; Πού θα πάω;
Το σπίτι κι η ερημιά του θα με διώχνουν,
όταν άδεια θα βλέπω τα θρονιά
που καθόταν, το στρώμα που κοιμόταν,
το πάτωμα ασυγύριστο, να κλαίνε
τη μάνα τα παιδιά πεσμένα εμπρός μου,
και την καλή κυρά τους οι υπηρέτες.
950 Αυτά στο σπίτι· απέξω, θα με διώχνουν
οι γάμοι και οι χαρές των Θεσσαλών
κι οι συντροφιές που θα ᾽ναι και γυναίκες·
γιατί η καρδιά μου δε θα το βαστάει
τις συνομήλικές της ν᾽ αντικρίζω.
Κι αν με μισεί κανείς, αυτά θα λέει:
«Νά τος αυτός που ζει μες στην ντροπή,
που δεν είχε το θάρρος να πεθάνει,
που ξέφυγε τον Άδη, την καλή του
για αντάλλαγμα, ο δειλός, προσφέρνοντάς του.
Άντρας λογιέται αυτός; Κι ενώ είχε ο ίδιος
λιγοψυχήσει, μισεί τους γονιούς του.»
Κοντά στη συμφορά, και τέτοια λόγια!
960 Τί μ᾽ ωφελεί η ζωή, καλοί μου φίλοι,
μες στην καταλαλιά και μες στον πόνο;
Αποτραβιέται παράμερα και σκεπάζει το πρόσωπό του με το ιμάτιό του.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΠΕΙΡΑΤΕΣ

ΠΕΙΡΑΤΕΣ
(δελφίνια)
 
Η ιστορία του Διόνυσου περιλαμβάνει πορείες και ταξίδια, για να διαδώσει τη λατρεία του, και τιμωρίες μέσα σε παραλογισμό για όσους την αρνούνταν Προιτίδες, Μελάμποδας, Λυκούργος, γυναίκες της Θήβας…
 
Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο (3.38), όταν ο Διόνυσος θέλησε να πάει στη Νάξο από την Ικαρία, για να μυήσει τους κατοίκους στη λατρεία του, μίσθωσε Τυρρηνούς πειρατές για να τον μεταφέρουν στο νησί. Εκείνοι δέχθηκαν, με απώτερο και κρυφό σκοπό να τον πουλήσουν σκλάβο στην Ασία. Όταν το κατάλαβε ο Διόνυσος, μετέβαλε τα κουπιά τους σε φίδια, γέμισε το πλοίο με κισσό, το ακινητοποίησε μέσα σε γιρλάντες και έκανε να αντηχήσουν αόρατοι αυλοί. Οι πειρατές τρελάθηκαν και έπεσαν στη θάλασσα, όπου μεταμορφώθηκαν σε δελφίνια. Μετανοημένοι για το ατόπημά τους παραστέκουν τους ναυτικούς στα ταξίδια και τα ναυάγιά τους -ευεργετούμε τους ανθρώπους, γιατί και εμείς από άνθρωποι γίναμε ψάρια (Λουκ., Ενάλιοι Διάλογοι 8).
 
Ο Οβίδιος τοποθετεί το επεισόδιο στη Χίο, ενώ στον ομηρικό ύμνο στον Διόνυσο ο τόπος μένει άδηλος. Το επεισόδιο εδώ περιγράφεται διαφορετικά και με τρόπο που θυμίζει τον Διόνυσο στις Βάκχες του Ευριπίδη, κυρίως στο σημείο όπου προσπαθούν να τον αιχμαλωτίσουν αλλά αυτός λύνεται ή στο σημείο όπου ο Πενθέας και η Αγαύη τον βλέπουν σαν ζώο, ταύρο ή λιοντάρι. Ο Διόνυσος βρίσκεται σε μιαν ακρογιαλιά, όμορφος έφηβος με μαύρα μάτια και ωραία μαλλιά, γυμνασμένο σώμα και ωραία ρούχα. Τυρρηνοί πειρατές τον πήραν για γιο βασιλιά και προσπάθησαν να τον αιχμαλωτίσουν, μα τα δεσμά έπεφταν. Χωρίς καμιά προσπάθεια, ήρεμος και χαμογελαστός, ο Διόνυσος παρέμενε ελεύθερος. Ο μόνος που υποψιάστηκε τη θεϊκή ταυτότητα του νέου ήταν ο τιμονιέρης που παρακινούσε τους άλλους να φύγουν, όμως ο καπετάνιος περιφρόνησε τα λόγια του και του ζήτησε να ανοιχτούν στη θάλασσα. Τότε άρχισαν τα θαύματα: κρασί έτρεχε στο πλοίο και διάχυτη ήταν η οσμή αμβροσίας που ανέβαινε στον ουρανό· στην κορυφή του καταρτιού φύτρωσε κληματαριά γεμάτη με βαριά τσαμπιά σταφύλια και κισσός το περιτύλιξε σαν να ήταν φίδι· στεφάνια στόλισαν τους αρμούς του καραβιού. Οι πειρατές έντρομοι ζητούσαν από τον τιμονιέρη να πιάσει στεριά για να αφήσουν τον θεό, όμως αυτός μεταμορφώθηκε σε λιοντάρι και στη μέση του καραβιού έφτιαξε μιαν αρκούδα. Κι όταν το λιοντάρι όρμησε στους πειρατές, αυτοί πήδησαν στη θάλασσα και έγιναν δελφίνια. Μόνο τον τιμονιέρη έσωσε ο θεός.
 
Ο αστερισμός του Δελφίνος θεωρείται από άλλους ότι είναι το δελφίνι που έσωσε τον Αρίονα και το οποίο τιμήθηκε με καταστερισμό ή το δελφίνι που βρήκε την Αμφιτρίτη και την πήγε στον Ποσειδώνα.

Με κάθε δευτερόλεπτο που περνάς προσκολλημένος στο παρελθόν, κλέβεις ένα δευτερόλεπτο από το μέλλον σου

Με κάθε δευτερόλεπτο που περνάς προσκολλημένος στο παρελθόν, κλέβεις ένα δευτερόλεπτο από το μέλλον σου. Με κάθε λεπτό που περνάς μεμψιμοιρώντας για τα προβλήματα σου, αφαιρείς ένα λεπτό από το χρόνο που έχεις για να βρεις λύσεις σε αυτά.

Όταν σκέφτεσαι όλα εκείνα που θα ευχόσουν να μη σου είχαν συμβεί ποτέ, δεν επιτρέπεις να έρθουν στη ζωή σου όλα όσα θέλεις να σου συμβούν. Με δεδομένη τη διαχρονική αλήθεια πως γίνεσαι αυτό που σκέφτεσαι σε όλη τη διάρκεια της μέρας σου, δεν έχει κανένα νόημα να στενοχωριέσαι για γεγονότα ή λάθη του παρελθόντος, εκτός αν θέλεις να βιώσεις τις ίδιες εμπειρίες άλλη μια φορά. Αντί γι’ αυτό, χρησιμοποίησε τα μαθήματα που έμαθες από το παρελθόν σου για να εξυψωθείς σε ένα νέο επίπεδο επίγνωσης και φώτισης.

Οι μεγαλύτερες δυσκολίες της ζωής μας αποκαλύπτουν τις μεγαλύτερες ευκαιρίες της ζωής μας. Όπως παρατήρησε ο Ευριπίδης: «Μέσα στη μεγαλύτερη δυστυχία υπάρχουν οι καλύτερες ευκαιρίες για μια ευτυχή αλλαγή».

Αν έχεις αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα στη ζωή σου, τότε ίσως να προετοιμάζεσαι για να υπηρετήσεις κάποιον ανώτερο σκοπό, ο οποίος θα απαιτεί να είσαι εφοδιασμένος με τη σοφία που απέκτησες μέσα από τις δοκιμασίες σου. Αξιοποίησε αυτά τα μαθήματα ζωής για να τροφοδοτήσεις τη μελλοντική σου εξέλιξη. Να θυμάσαι ότι οι ευτυχισμένοι άνθρωποι συχνά έχουν αντιμετωπίσει τόσες αντιξοότητες όσες και οι δυστυχισμένοι. Η διαφορά είναι ότι οι πρώτοι διαθέτουν έναν θετικό τρόπο σκέψης που τους επιτρέπει να αξιοποιούν τις αναμνήσεις τους για να εμπλουτίζουν τη ζωή τους.

Και προσπάθησε να καταλάβεις ότι αν έχεις βιώσει περισσότερες αποτυχίες από όσες οι άλλοι άνθρωποι, είναι πολύ πιθανό να ζεις μια πληρέστερη ζωή από αυτούς. Εκείνοι που παίρνουν πιο πολλά ρίσκα και τολμούν να είναι και να κάνουν περισσότερα από τους άλλους, είναι φυσικό να βιώνουν και περισσότερες αποτυχίες.

Προσωπικά, όμως, θα προτιμούσα να έχω το θάρρος να δοκιμάσω κάτι και να αποτύχω παρά να μην το δοκιμάσω καθόλου. Θα προτιμούσα χίλιες φορές να περάσω τη ζωή που μου απομένει διευρύνοντας τα όρια της ύπαρξης μου και πασχίζοντας να κάνω δυνατό το φαινομενικά αδύνατο παρά να ζήσω μια ζωή βολέματος, ασφάλειας και μετριότητας. Αυτή είναι η ουσία μιας πραγματικά επιτυχημένης ζωής.

Όπως τόσο σοφά παρατηρούσε ο Ηρόδοτος: «Είναι προτιμότερο, κινούμενοι από ευγενή τόλμη, να διακινδυνεύουμε να υποστούμε τα μισά από τα δεινά που προβλέπουμε, από το να παραμένουμε σε μια δειλή απραξία φοβούμενοι όσα θα μπορούσαν να μας συμβούν». Ή, ακόμη, όπως είπε ο Μπούκερ Τ. Ουάσινγκτον: «Η πείρα μου έμαθε ότι η επιτυχία δεν μετριέται τόσο από τη θέση που κατέχει κάποιος στη ζωή του όσο από τα εμπόδια που κατόρθωσε να υπερβεί κατά την προσπάθεια του να πετύχει».

Ο Σωκράτης και η ματαιοδοξία

Ο Σωκράτης και ο Αντισθένης, γύρω στο 400 π.Χ., στην Αθήνα…

Ελεύθερος, ήθελε καταρχήν και πάνω απ’ όλα να είναι ελεύθερος. Σαν τον αέρα, σαν το νερό. Ελεύθερος όπως η φύση, να υπακούει μόνο στις ανάγκες του σώματος, που στο κάτω κάτω ικανοποιούνται εύκολα. Λίγο ξερό άχυρο για να κοιμάται, ένα κομμάτι ψωμί, τρεις ελιές, για να χορταίνει την πείνα του.

Και ούτω καθεξής. Τίποτα δηλαδή. Καθετί περιττό και άχρηστο, θα το ξεφορτωνόταν, όπως βγάζει κανείς από πάνω του το παλιό δέρμα. Τους νόμους, τις κοινωνικές πιέσεις, ακόμα και τις πιο απλές συμβατικότητες, τις πιο «άκακες» φαινομενικά, όλα αυτά θα τα εγκατέλειπε, μια κι έξω. Ο Αντισθένης θα ζούσε σύμφωνα με τη φύση, όχι σύμφωνα με το νόμο. Ό,τι ανήκε στο χώρο του συμβατικού, θα το ξεφορτωνόταν. Εκεί βρισκόταν ο δρόμος της σοφίας, άρα, στα μάτια του, και ο δρόμος της ευτυχίας.

Δεν ήταν απλό, στην αρχή. Για να ξεκολλήσει από πάνω του συνήθειες του χθες, αλλοτινές κινήσεις και σκέψεις, παλιές προσδοκίες ή φόβους, ο Αντισθένης δυσκολεύτηκε. Φυσικά, το περίμενε. Αλλά οι δυσκολίες ξεπηδούσαν εκεί όπου δεν το είχε φανταστεί. Το ζήτημα του πανωφοριού, για παράδειγμα. Δεν είχε σκεφτεί ότι θα χρειαζόταν να το αντιμετωπίσει με αυτούς τους όρους.

Άλλοτε, στην παλιά του ζωή, προτού ασπαστεί τη φιλοσοφία και ζήσει σύμφωνα με τη φύση, είχε πανωφόρια. Πανωφόρια όλων των ειδών. Μάλλινα, λινά, από νήμα, μεταξωτά. Λευκά και σκουρόχρωμα, μονόχρωμα και άλλα με κεντητά σιρίτια, εκρού και χρωματιστά, ελαφρά για τις αρχές της άνοιξης ή για τα τέλη του καλοκαιριού, χοντρά από προβιά για την εποχή με τους κρύους ανέμους και τις μακριές νύχτες. Ο Αντισθένης δεν ήταν μόνο κομψός και πλούσιος αλλά και γόνος μιας μεγάλης οικογένειας καραβοκύρηδων.

Νοιαζόταν, επίσης, για τις ανέσεις. Αυτό που του άρεσε περισσότερο σ’ ένα πανωφόρι, δεν ήταν η εμφάνισή του ή η τελειότητά του. Ασφαλώς, ήταν ευαίσθητος και σ’ αυτό, αλλά δεν ήταν το ουσιώδες. Το πιο σημαντικό ήταν η κομψότητα του ρούχου να ταιριάζει με τις καιρικές συνθήκες, η αντοχή του στη θερμοκρασία, στην υγρασία, στους ανέμους.

Από τη μία μέρα στην άλλη, είχε αποφασίσει να τα απομακρύνει όλα. Αυτός που ζει σύμφωνα μα τη φύση δεν χρειάζεται πανωφόρι. Τα ζώα έχουν πανωφόρια; Είναι αλήθεια πως έχουν γούνα, τρίχωμα, φτέρωμα. Ας είναι, θα κρατήσει ένα πανωφόρι. Αλλά ένα μόνο. Στοιχειώδες, ταπεινό, χωρίς φιοριτούρες. Ένα πανωφόρι χρήσιμο, γερό και πρακτικό. Ένα ρούχο φιλοσόφου, ο οποίος έπαψε να νοιάζεται για το φαίνεσθαι, καθώς και για τις αποχρώσεις των εποχών. Το πανωφόρι ενός σκληραγωγημένου σοφού, με πειθαρχημένο σώμα που νοιάζεται μόνο για το ελάχιστο. Ο Αντισθένης είχε λοιπόν διαλέξει, από τα πολλά πανωφόρια της ασυλλόγιστης νιότης του, το μοναδικό κομμάτι που θα μπορούσε να καταστεί το ρούχο ενός σοφού για το χειμώνα.

Αυτό που δεν είχε προβλέψει, ήταν η φθορά. Είχε διαλέξει ένα χοντρό μάλλινο με πυκνή πλέξη, χνουδιασμένο πατά τόπους. Αλλά δεν είχε φανταστεί την επίδραση των ετών, τη διαδοχή των χειμώνων, τις νύχτες μέσα στις σιταποθήκες και τους στάβλους, τα ταξίδια με το πλοίο, με το κάρο, τα νύχια των σκύλων, τους λεκέδες από λίπος, τις πρόκες όπου γαντζώνεται το ρούχο, τις αγκίδες από τις σανίδες, τη σούπα που χύνει ένας αδέξιος, τη φωτιά όπου πλησιάζει κανείς υπερβολικά πολύ όταν έχει τα δάχτυλα ξυλιασμένα, τα παιχνίδια των μικρών γατιών, την πονηριά των ποντικιών, την αθωότητα των παιδιών, τα βάτα, το νερό στον πάτο κάθε βάρκας… Δεν είχε προβλέψει το πλήθος των ασήμαντων και αδιάκοπων ατυχημάτων, που θα μετέτρεπαν το πανωφόρι του, από χειμώνα σε χειμώνα, σε ένα τρύπιο κουρέλι, με απροσδιόριστα αν και ποικίλα χρώματα.

Το πρώτο σκίσιμο —ο Αντισθένης το θυμάται ακόμα, ήταν στον αριστερό αγκώνα — είχε δοκιμάσει να το επιδιορθώσει. Τους πρώτους λεκέδες, επίσης, είχε προσπαθήσει να τους εξαφανίσει. Και μετά, καθώς το πανωφόρι φθειρόταν ολοένα περισσότερο, τελικά παραιτήθηκε. Κάτι ακόμα περισσότερο: είχε φτάσει στο σημείο να πει στον εαυτό του ότι αυτό το κουρέλι ήταν το έμβλημά του, η σημαία του, το σήμα της σοφίας του και της περιφρόνησής του για τις συμβατικότητες. Οι άλλοι μπορούσαν όσο ήθελαν να καμαρώνουν μέσα στα πεντακάθαρα μάλλινα. Αυτός, ο Αντισθένης, φορούσε επιδεικτικά τους λεκέδες του.

Αυτό του έγινε τελικά συνήθεια. Εάν κάποιος πλούσιος, άνδρας ή γυναίκα, περνούσε από την αγορά, έβλεπε τον Αντισθένη, πάνω στο δρόμο του, να χαιρετά με το τρύπιο πανωφόρι του. Η κίνησή του ήταν πλατιά, ξεδίπλωνε το υπόλειμμα του αμφίβολου υφάσματος, επιδείκνυε το κενό αυτού του ενδύματος ωσάν σύμπλεγμα νησιών. Έμοιαζε να λέει: «Βλέπετε πόσο σοφός είμαι εγώ, και φτωχός, αδιαφορώ για τα χρυσά βραχιόλια σας, για τα ζεστά υφάσματά σας. Τα έχω εγκαταλείψει όλα και ζω καλύτερα δίχως αυτά. Καλύτερα από εσάς, εν πάση περιπτώσει!»

Στις αρχές κάποιου χειμώνα, έτυχε να συναντηθεί ο Αντισθένης με τον Σωκράτη. Ο γέρος δάσκαλος φορούσε για πρώτη φορά ένα καινούργιο πανωφόρι, που μόλις του είχε ράψει η Ξανθίππη, η γυναίκα του. Όσο φωνακλού και δύστροπη κι αν ήταν, αυτή η τρομερή σύζυγος δεν ήταν κακή ράφτρα. Το πανωφόρι του Σωκράτη ήταν απλό και λιτό, αλλά καλοραμμένο, με καλή εφαρμογή, και χωρίς τρύπες και λεκέδες. Βλέποντας έτσι τον Σωκράτη, ο Αντισθένης προσποιήθηκε ότι υποκλίνεται, επιδεικνύοντας ως συνήθως τις τρύπες του πανωφοριού του. Μόνο και μόνο για να υπενθυμίσει ποιος ήταν ο αληθινός φιλόσοφος, ο γνήσιος σοφός, αυτός που είχε το κουράγιο να εγκαταλείψει την προσποίηση και να αγωνιστεί με πάθος γι’ αυτό.

Τότε ο Σωκράτης κοίταξε τον Αντισθένη, έπειτα το πανωφόρι, και ξανά τον Αντισθένη. Και, χωρίς να έχει ο άλλος το χρόνο ν’ απαντήσει, είπε στρίβοντας στη γωνία του δρόμου: «Μέσα από το πανωφόρι σου βλέπω τη ματαιοδοξία σου».

Ποιος καθορίζει το μέλλον σου, η καθημερινότητα ή εσύ;

Είμαστε προγραμματισμένοι να αφήνουμε την καθημερινότητά μας να καθορίζει πολλά από αυτά που μπορούμε ή δεν μπορούμε να κάνουμε. Είμαστε προγραμματισμένοι να λειτουργούμε αυτοματοποιημένα και να επαναλαμβάνουμε τα μοτίβα σκέψεων, συναισθημάτων και αντιδράσεων που έχουν εδραιωθεί μέσα μας στο παρελθόν. Μ’ αυτόν τον τρόπο όμως επιτρέπουμε στο παρελθόν να καθορίζει το μέλλον μας.

Για να ζήσουμε μια νέα πραγματικότητα και να έχουμε ένα διαφορετικό μέλλον, χρειάζεται να αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε, χρειάζεται να βγούμε από τη λειτουργία του «αυτόματου πιλότου» και να πάρουμε στα χέρια μας τον έλεγχο των σκέψεων και των συναισθημάτων μας.

Η αλλαγή αυτή απαιτεί προσοχή, εστίαση και εξάσκηση και δεν είναι εύκολη, αλλά το αποτέλεσμα θα μας αποζημιώσει. Και το αποτέλεσμα θα είναι η ικανότητα να καθορίζουμε εμείς το μέλλον μας και όχι τα εξωτερικά συμβάντα της καθημερινότητάς μας.

Πώς αφήνουμε την «πραγματικότητα» να καθορίζει το μέλλον μας;
 
Αν, για παράδειγμα, εργαζόμαστε σε μια εταιρία, που δεν είμαστε ευχαριστημένοι από το περιβάλλον, τον μισθό ή το αντικείμενο εργασίας μας, και στο παρελθόν έχουμε υπάρξει άνεργοι, ο φόβος της ανεργίας μας εμποδίζει να αναζητήσουμε μια καλύτερη εργασία και μας υποχρεώνει να συμβιβαστούμε με αυτό που έχουμε, όσο λίγο κι αν είναι.

Μια άλλη περίπτωση θα μπορούσε να είναι το να επενδύσουμε στην προσωπική μας ανάπτυξη παρακολουθώντας ένα μεταπτυχιακό ή ίσως κάποιο σεμινάριο ή μια εκπαίδευση, αλλά πιστεύουμε πως δεν θα τα καταφέρουμε οικονομικά κι έτσι το αναβάλλουμε συνεχώς και ποτέ δεν το αποφασίζουμε.

Επιτρέπουμε, δηλαδή, στις τρέχουσες συνθήκες και στο φόβο μας να καθορίσουν τι είναι δυνατό για μας. Η πραγματικότητά μας όμως δημιουργείται από τις σκέψεις μας, από το τι πιστεύουμε πως είναι δυνατό να συμβεί, από την ιστορία που φτιάχνουμε στο μυαλό μας, και την ερμηνεία μας για τα γεγονότα.

Αλλάζοντας την ερμηνεία μας, αλλάζοντας την ιστορία που λέμε για τον εαυτό και τη ζωή μας, θα αλλάξει και η πραγματικότητά μας. Μπορούμε να δημιουργήσουμε μια ιστορία δύναμης και να γίνουμε η αιτία της πραγματικότητάς μας και όχι το αποτέλεσμά της.

Το πρώτο βήμα της κάθε αλλαγής είναι η επίγνωση. Παρατήρησε και αξιολόγησε την καθημερινότητά σου και το ευρύτερο πλαίσιο της πραγματικότητας στην οποία ζεις. Τι την έχει δημιουργήσει; Πώς έχεις φτάσει εδώ; Ποια ιστορία λες στον εαυτό σου; Ποια στοιχεία της ιστορίας είναι πραγματικά δικά σου;

Συνειδητοποίησε πως εσύ έχεις δημιουργήσει αυτή την πραγματικότητα μέσω των σκέψεων, των πεποιθήσεων, των συναισθημάτων και των αντιδράσεών σου, και ανέλαβε την ευθύνη τους. Για να μπορέσουμε να αλλάξουμε κάτι, χρειάζεται να είναι δικό μας, να μας ανήκει.

Αναρωτήσου «Τι θέλω πραγματικά; Τι με γεμίζει; Ποιος/α θέλω να είμαι;» και στοχάσου πάνω σ’ αυτό. Όταν δεν ξέρουμε που πηγαίνουμε, δεν θα φτάσουμε εκεί. Χωρίς προορισμό δεν έχουμε που να εστιάσουμε την πρόθεση και την ενέργειά μας.

Παρατήρησε πόσο απέχει η τωρινή σου πραγματικότητα από αυτήν που πραγματικά θέλεις. Τι χρειάζεται ν’ αλλάξεις; Τι χρειάζεται να προσθέσεις ή να αφαιρέσεις; Πώς μπορείς να ερμηνεύσεις διαφορετικά κάποιες καταστάσεις; Ποια ήταν τα μαθήματα, τα πήρες; Ποιες ήταν οι ευκαιρίες, τις εκμεταλλεύτηκες;

Θέσε την πρόθεσή σου και δημιούργησε ένα όραμα για τη ζωή και το μέλλον σου. Φτιάξε ένα πλάνο με τις αλλαγές ή προσθήκες που χρειάζονται για να υλοποιηθεί αυτό το όραμα. Εστίασε την προσοχή και την ενέργειά σου σε αυτά που είναι σημαντικά για σένα. Μείνε ανοιχτός και παρών, απελευθερώνοντας το παρελθόν, ώστε να βρίσκεσαι στη ροή της παρούσας στιγμής και να λαμβάνεις τα μηνύματα της ζωής.

«Μπορούμε να κάνουμε τους εαυτούς μας δυστυχισμένους ή να τους κάνουμε ευτυχισμένους. Τον ίδιο κόπο απαιτεί» -Carlos Castaneda
Ευτυχία είναι όταν αυτά που σκέφτεσαι, αυτά που λες και αυτά που πράττεις βρίσκονται σε αρμονία -Μαχάτμα Γκάντι
 
Η πολυδιάστατη έννοια της ευτυχίας, η οποία έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών και διαφορετικών επιστημονικών κλάδων όπως και μελέτη χιλιάδων ειδικών, έχουν οδηγήσει στην αδυναμία υιοθέτησης ενός κοινού ορισμού ή έστω ενός κοινού κώδικα επικοινωνίας αναφορικά με αυτό το ζήτημα, γεγονός που δίνει μια γοητεία στο εγχείρημα προσδιορισμού τι είναι ευτυχία.

Η δυσκολία του ορισμού της έννοιας ευτυχία αποτυπώνεται στην προσπάθεια σκιαγράφησης της στο κλασικό «Λεξικό της Φιλοσοφίας» του Andre Lalande (1955), όπου η ετυμολογική έννοια συμπληρώνεται από δύο ακόμη επεξηγήσεις και εν τέλει απαιτεί και μια κριτική επί των όρων, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να θεωρήσει ότι έχει κάπως κατανοήσει τις εννοιολογικές παραμέτρους του όρου. Η ετυμολογική σημασία αναφέρεται στην ευνοϊκή τύχη, από το ελληνικό πρόθεμα ευ και τύχη, από τη ρίζα τυγχάνω, που παρουσιάζει αντιστοιχία και με τον αγγλοσαξονικό όρο happiness από το happen με την έννοια του γεγονότος που συμβαίνει κατά τύχη καθώς και το γερμανικό gluck από τη γερμανική ρίζα gelingen που σημαίνει επιτυγχάνω.

Με μια ευρύτερα φιλοσοφική θεώρηση, ευτυχία, σύμφωνα πάντα με το Λεξικό του Lalande, είναι «η κατάσταση της πλήρους ικανοποιήσεως που γεμίζει όλη τη συνείδηση». Προτείνεται παράλληλα ο αναλυτικότερος και διεισδυτικότερος ορισμός που δίνει ο Καντ στο έργο του Κριτική του Καθαρού Λόγου, σύμφωνα με τον οποίο η ευτυχία ταυτίζεται με την «ικανοποίηση όλων των κλίσεων μας τόσο σε έκταση, δηλαδή σε πολλαπλότητα, όσο και σε ένταση, δηλαδή σε διάρκεια».

Ο Μάρκος Τερέντιος Βάρρο και αργότερα ο Αυγουστίνος κατέγραψαν 289 απόψεις για το τι σημαίνει ευτυχία, αυτή η έννοια που αποτελεί την έγνοια όλων, ενώ παράλληλα γεννά απορίες και ερωτήματα ως προς τη φύση, τις ιδιότητες και κυρίως την επίτευξη ή απόκτησή της. Η ευτυχία είναι συναίσθημα, διάθεση ή βίωμα; Είναι στόχος, πορεία ή ουτοπία; Είναι διαρκής ή εξαντλείται σε στιγμές; Και τι καθορίζει την ευτυχία μας ή την έλλειψή της; Ποιες μορφές μπορεί να πάρει και σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο επηρεάζει την επικοινωνία μας με τους άλλους;

Τι μπορεί να είναι σήμερα ή πώς μπορεί να βιώνεται σήμερα η ευτυχία


Ερωτήματα αναφορικά με την ευτυχία έχουν απασχολήσει τη φιλοσοφία, τη θεολογία και την ψυχολογία, όπως είναι μάλλον αυτονόητο και αναμενόμενο, αλλά προσφάτως και μάλλον αναπάντεχα και την οικονομική επιστήμη, η οποία αποφάσισε να εμπλακεί στη μελέτη των παραμέτρων που εξασφαλίζουν την ευτυχία και, κάνοντας ένα βήμα ακόμη πιο πέρα, να την αποτιμήσει και να κοστολογήσει την απώλειά της.

Το 1984 εμφανίζεται για πρώτη φορά στο πεδίο της οικονομικής θεωρίας το σχήμα της «ηδονικής αξίας της ζωής», το οποίο αναφέρεται στην ευχαρίστηση και την απόλαυση που προσφέρει στο άτομο η ζωή του, εξαιρουμένων των οικονομικών απολαβών. Σύντομα προσαρμόστηκε στις πρακτικές της νομικής επιστήμης και τέθηκε στην υπηρεσία των λειτουργών της προς όφελος πελατών τους που είχαν πέσει θύματα «ηδονικών απωλειών».

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς αυτούς ο γάμος, για παράδειγμα, ισοδυναμεί με ένα ποσό της τάξης των 70.000 αγγλικών λιρών ετησίως.

Ένα άλλο παράδειγμα αυτού του όψιμου ενδιαφέροντος για τη διαχείριση της ανθρώπινης ευτυχίας αποτελεί το Ινστιτούτο της Ευτυχίας (The Happiness Institute), το οποίο εδρεύει στην Αυστραλία και χρησιμοποιεί τις αρχές και τις μεθόδους της Θετικής Ψυχολογίας (Positive Psychology) για να βοηθήσει τους πελάτες του «να απολαύσουν και πάλι τη ζωή, να νιώθουν καλά και να είναι αισιόδοξοι, να βελτιώσουν τις σχέσεις τους, να αναπτύξουν το αίσθημα ελέγχου και να ζήσουν μια υγιή και ισορροπημένη ζωή». Οι ειδικοί επιστήμονες του Ινστιτούτου είναι πρόθυμοι να μοιραστούν μαζί μας – με το αζημίωτο πάντα – το μυστικό της ευτυχίας και διαδικτυακώς.

Η εγκυρότητα της διαπίστωσης του Φρόυντ στα 1930 ότι από τη συμπεριφορά των ανθρώπων συνάγεται πως σκοπός της ζωής τους είναι η επιδίωξη και η διατήρηση της ευτυχίας δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Το πρόγραμμα της ‘αρχής της ηδονής’ ορίζει και επιβάλλει τόσο την αποφυγή του πόνου όσο και την αποκόμιση ευχαρίστησης.

Εντούτοις, «δεν υπάρχει καμιά συμβουλή που να κάνει για όλους· ο καθένας πρέπει να δοκιμάσει μόνος του με ποιον ιδιαίτερο τρόπο μπορεί να γίνει ευτυχισμένος» (Φρόυντ), καθώς εκτός από την ιδιοσυγκρασία διαφέρουν και οι συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι αναπτύσσονται και λειτουργούν. Έχοντας παραχωρήσει για χάρη της ασφάλειάς του ένα μέρος της δυνατότητάς του για ευτυχία μέσω της ικανοποίησης των ορμών του, ο πολιτισμένος άνθρωπος καλείται να εκμεταλλευτεί την εναπομείνασα ικανότητά του για να πετύχει τον υπέρτατο στόχο.

Ο υπέρτατος αυτός στόχος, η ευτυχία, αποτελεί μια έννοια καθημερινή, αλλά δυσνόητη. Δεν επιτρέπει έναν μονοδιάστατο ορισμό, δεν προσφέρεται για πειραματικές διαπιστώσεις. Εντούτοις, είναι ενδιαφέρον να διερευνηθεί κατά πόσο υπάρχουν συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι παράγοντες που οδηγούν σε αυτήν και κατά πόσο πρόκειται για μια κατάσταση που υπόκειται σε τεκμηρίωση και ποσοτικοποίηση. Θεωρώντας ως αυθεντική πηγή για τις διαπιστώσεις αυτές τον αβίαστο λόγο των ίδιων των υποκειμένων, θα επιχειρήσουμε μια διαδρομή μέσα από αναπαραστάσεις, βιώματα και σημασίες της ευτυχίας για να προσεγγίσουμε τη βαθύτατα προσωπική εμπειρία της, όπως αποτυπώνεται στον κοινωνικό εαυτό των υποκειμένων. Ελπίδα και επιδίωξή μας είναι να μας δοθεί η δυνατότητα να αγγίξουμε έστω φευγαλέα μια πτυχή της ανθρώπινης κατάστασης που δύσκολα μπορεί κανείς να μοιραστεί με τον Άλλο.

Από τους Αλχημιστές στον Αριστοτέλη


Δεν υπάρχει στη ζωή πιο μεγάλη απόλαυση ούτε πιο μεγάλη ευτυχία από το να μην έχεις συνείδηση ότι ζεις -Giacomo Leopardi, Η Θεωρία της Ηδονής
 
Η ευτυχισμένη ζωή, ως έννοια αλλά και ως βίωμα, δεν θα μπορούσε να αφήσει ασυγκίνητους τους εργάτες του πνεύματος όλων των εποχών και όλων των ρευμάτων. Ακόμη και οι πιο «σκοτεινοί» των φιλοσόφων, σε κατάσταση οι ίδιοι μελαγχολίας έως και κατάθλιψης, πάντοτε θέτουν το ερώτημα για την ευτυχία τού ανθρώπου και αναζητούν την οδό που οδηγεί σε αυτήν. Έφτασαν, μάλιστα, κατά την εποχή της Αναγέννησης να αναζητούν τη φιλοσοφική λίθο, η οποία θα σήμαινε την εξασφάλιση της διαρκούς και αδιάκοπης ευτυχίας μέσω της αιώνιας νεότητας και των απεριόριστων υλικών αγαθών.

Οι αλχημιστές της Αναγέννησης, επομένως, ονειρεύτηκαν να προσφέρουν στον άνθρωπο τις, κατά την άποψή τους, βασικές προϋποθέσεις της καλής ζωής: ευρωστία και πλούτο. Παρέλειψαν, όμως, να συμπεριλάβουν σε αυτές τη θεωρητική όψη της ευδαιμονίας ως διαρκούς και αυτάρκους ενέργειας, όπως την προσδιόρισε ο Αριστοτέλης. Για τον μεγάλο φιλόσοφο της ελληνικής αρχαιότητας «η πιο ωραία και ευχάριστη ζωή» οφείλει να εναρμονίζεται με τον νου, το κύριο χαρακτηριστικό του ανθρώπου (Αριστοτέλης). Η ευδαιμονία είναι μια ενέργεια που διαρκεί καθ’ όλη τη ζωή του ανθρώπου και κατατάσσεται μεταξύ των καθαυτών επιθυμητών ενεργειών, αφού δεν στερείται τίποτα και ο άνθρωπος δεν την επιδιώκει έχοντας κατά νου έναν απώτερο σκοπό αλλά την ίδια την απόκτησή της, η οποία αποτελεί το μεγαλύτερο από τα εξωτερικά καλά.

Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία συνδέεται με την ύπαρξη ελεύθερου χρόνου, ο οποίος διακρίνεται με σαφήνεια από τον εργάσιμο, καθώς, όπως τονίζει, «εργαζόμαστε για να σχολάσουμε, όπως κάνουμε πόλεμο για να εξασφαλίσουμε ειρήνη» (Αριστοτέλης). Σε αυτό τον χρόνο της περισυλλογής και της ανάπτυξης δραστηριοτήτων που ανταποκρίνονται στις επιθυμίες του κάθε ατόμου συγκαταλέγεται και η επικοινωνία με ευχάριστους φίλους, καθώς μόνο τέτοιου είδους φίλους έχει νόημα να συναναστρέφεται ο ευτυχισμένος άνθρωπος. Όποιος στοχεύει στην ύψιστη ευδαιμονία, τη μακαριότητα, θα πρέπει να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του σύμφωνα με τη θεϊκή θέληση και να γνωρίζει ότι θα οδηγηθεί σε αυτήν μόνο μέσω της ανθρώπινης ενέργειας της συναφέστερης προς την ενέργεια του θεού.

Συνεχίζοντας την ανάλυσή του για την ευδαιμονία, ο Αριστοτέλης την ορίζει ως κάποιο είδος θεωρίας, με συνέπεια να μπορεί να καταστεί αυτή αντικείμενο απόλαυσης του θεωρητικού ανθρώπου, χωρίς όμως να παραλείπει μια αναφορά στην αναγκαιότητα των εξωτερικών αγαθών για μια ομαλή διαβίωση. Οι άνθρωποι επιδιώκουν να αποκτήσουν αυτό που τους λείπει, θεωρώντας ότι έτσι θα ολοκληρωθεί η ευτυχία τους, επενδύοντας αυτή την προσμονή με τις ελπίδες τους. Άλλωστε, οι άνθρωποι είναι τα μόνα όντα που ασχολούνται, διερωτώνται, συλλογίζονται για την ευτυχία τους, καθιστώντας αυτό το στοιχείο καταστατικό της συστατικό (Lear).

Η Επικούρεια αταραξία και η ποιότητα ζωής κατά Σενέκα


Την ίδια περίπου εποχή, ο Επίκουρος προτείνει τη δική του εκδοχή για το περιεχόμενο και την απόκτηση της ευτυχίας, ταυτίζοντας την με την εξασφάλιση της σωματικής υγείας, παράλληλα με εκείνη της ψυχικής ηρεμίας (Επίκουρος). Για τον Επίκουρο ο ορισμός είναι αποφατικός: ευτυχία είναι το να μην πονάμε στο σώμα και το να μην ταρασσόμαστε στην ψυχή, μια θεωρία που θα επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας, μετρώντας πολυπληθείς οπαδούς.

Αυτός ο διπλός στόχος της ευτυχίας επιτυγχάνεται με οδηγό τη φρόνηση, η οποία είναι εκείνη που μας αποκαλύπτει «τις αιτίες για τις οποίες μας αρέσει ή δεν μας αρέσει κάτι και που διώχνει όλες αυτές τις αντιλήψεις από τις οποίες ταλαιπωρείται η ψυχή μας» (Επίκουρος). Το χαρακτηριστικότερο, όμως, στοιχείο της θεωρίας του Επίκουρου είναι εκείνο της αναγνώρισης και της εξύψωσης της ηδονής ως βάσης «κάθε προτίμησης και κάθε αποφυγής», ως κριτηρίου και μέτρου για να εκτιμήσουμε την ευτυχισμένη ζωή.

Το υπέρτατο αγαθό που είναι η ευτυχία, την οποία, σύμφωνα πάλι με τον Επίκουρο, όταν την έχουμε, έχουμε το παν κι όταν δεν την έχουμε κάνουμε το παν για να την αποκτήσουμε, απασχόλησε και τον Σενέκα, ο οποίος ενδιαφερόταν πολύ για την ποιότητα του καθημερινού βίου. Μπορεί η δική του ζωή να τον διέψευσε, εντούτοις πρέσβευε ότι οι μόνοι πραγματικά ευτυχισμένοι άνθρωποι είναι όσοι αφιερώνονται στο πνεύμα και μόνο τότε ζουν πραγματικά, καθώς με τη μελέτη προσθέτουν στον χρόνο της ζωής τους και εκείνον που έχει προϋπάρξει, ερχόμενοι σε επαφή με τη σοφία των προγενέστερων τους (Σενέκας).

Ο Επίκτητος πάλι, συμπυκνώνει την άποψή του για την ευτυχία σε μια μόνη φράση, υπό τη μορφή συμβουλής:

«Μη ζητάς να γίνονται τα πράγματα όπως τα θέλεις εσύ, αλλά να τα δέχεσαι όπως έρχονται και τότε θα είσαι ευτυχισμένος» -Επίκτητος
 

Οι μικροί καθημερινοί στόχοι του Giacomo Leopardi


Με τον Επίκτητο πιθανώς να μην συμφωνούσε ο Ιταλός Giacomo Leopardi (1798-1837 ) – στοχαστής, φιλόσοφος και ποιητής που το έργο του διακρίνεται από βαθιά απαισιοδοξία. Ο Giacomo Leopardi θεωρούσε ότι ο άνθρωπος μπορεί να βιώσει την ευτυχία ζώντας μια ειρηνική στιγμή, ελπίζοντας, όμως, ταυτόχρονα στην έλευση καλύτερων ημερών. Ο ίδιος εξομολογείται:

Τη θεία αυτή κατάσταση την αισθάνθηκα κατά διαστήματα επί πολλούς μήνες στην ηλικία μεταξύ 16 και 17 ετών, όταν ακριβώς ήμουν απερίσπαστα απασχολημένος με τις σπουδές μου, χωρίς καμιάν άλλην έγνοια, έχοντας την ήρεμη και σταθερή ελπίδα για ένα μέλλον γεμάτο ευχαρίστηση. Όμως αυτό το αίσθημα δεν θα το ξαναδοκιμάσω ποτέ πια, διότι μια παρόμοια ελπίδα, που μόνο αυτή μπορεί να μας ικανοποιήσει στο παρόν, δεν θα μπορούσε να γεννηθεί παρά μόνο σε ένα νέον άνθρωπο της ηλικίας εκείνης ή, τουλάχιστον, τόσο λίγο έμπειρο. Όταν όμως έχουμε γνωρίσει, και χάσει, την ευτυχία, οι ελπίδες δεν μπορούν πια να μας ικανοποιήσουν και η δυστυχία έχει κιόλας εγκατασταθεί στον άνθρωπο.

Για τον Leopardi η ευτυχία πηγάζει από τη ζωηρή φαντασία που δεν αφήνεται να περιοριστεί από τη γνώση ορίων, αλλά τροφοδοτείται από ένα είδος άγνοιας ή παραγνώρισης της πραγματικότητας. Πιστεύει ότι τόσο η ευτυχία όσο και η δυστυχία υπόκεινται στην κρίση του καθενός και, εντέλει, «ο άνθρωπος είναι τόσο δυστυχισμένος όσο ακριβώς φαντάζεται πως είναι… και το ίδιο ισχύει και για το πόσο ευτυχισμένος είναι». Οι ασχολίες, ακόμη και αν δεν προκαλούν ισχυρές συγκινήσεις, μαζί με την επίτευξη των μικρών καθημερινών μας στόχων είναι τα συστατικά της ευτυχίας, που μας επιτρέπουν να ξεπεράσουμε τη ματαιότητα της ανθρώπινης κατάστασης.

Η απόσταση του χρόνου, θεωρεί ο Leopardi, καθιστά γλυκές τις αναμνήσεις των ευτυχισμένων στιγμών, ισχυρότερα και από την ίδια τη στιγμή της απόλαυσης τους, με την ελπίδα της μελλοντικής επανάληψης τους. Καταλήγει, όμως, στο συμπέρασμα ότι ο σκοπός της ζωής του ανθρώπου, η ευτυχία, δεν υπάρχει, αφού την αναζητά χωρίς ουσιαστικά να γνωρίζει τη φύση της, σε τι δηλαδή συνίσταται.

Ο Νίτσε και η ευτυχία


Ο Νίτσε, στο έργο του Η Χαρούμενη Γνώση (1886) εκτός από τις αναλύσεις του για τη γνώση, την τέχνη, την ηθική και την αλήθεια, αναφέρεται, επίσης, στην έννοια της ευτυχίας ακολουθώντας τη Στωική παράδοση, που θέλει την ευχαρίστηση και την απαρέσκεια άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους με έναν τρόπο που για να γευτεί κανείς την ευχαρίστηση θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος να υπομείνει αντίστοιχες ποσότητες δυσαρέσκειας. Πιστεύει ο Νίτσε ότι η ευτυχία είναι εν πολλοίς μια ανθρώπινη κατασκευή, καθώς εξαρτάται από την κρίση των ανθρώπων για τα κίνητρα των πράξεων και των σκέψεων, κρίση που πολύ απέχει από τα πραγματικά κίνητρα.

Υπογραμμίζει, επίσης, τη σημασία της υστεροφημίας και της γνώμης των άλλων στη διαμόρφωση της ευτυχίας μας. Θεωρεί ότι ανεξάρτητα με ό,τι γνωρίζουμε εμείς στο πεδίο των πράξεων ή των σκέψεών μας, όταν κάποια στιγμή αποκαλύπτεται ότι οι άλλοι έχουν διαμορφώσει μια διαφορετική άποψη για εμάς η ευτυχία μας κινδυνεύει με κατάρρευση. Σε αντίθεση με τη θλίψη και την κακοκεφιά που έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν μια ολόκληρη κοινωνική οργάνωση, κρίνει πως η ευτυχία «δεν είναι καθόλου μεταδοτική αρρώστια». Εντούτοις, δεν παραλείπει να τονίσει τη σημασία του μοιράσματος της χαράς με τους άλλους, γιατί μόνο έτσι μπορεί κανείς να γίνει «μεγάλος».

Η ποιητική περιγραφή του ευτυχισμένου ανθρώπου που έχει να μας προσφέρει είναι η εξής:


Ο κίνδυνος του πιο ευτυχισμένου – να ‘χεις εκλεπτυσμένες αισθήσεις και λεπτό γούστο· να ‘σαι συνηθισμένος σ’ ό,τι πιο εκλεκτό και εξαίσιο έχει το πνεύμα, σα να ‘ταν αυτό απλώς η πιο σωστή και κατάλληλη τροφή· να χαίρεσαι μια δυνατή, θαρραλέα, παράτολμη ψυχή· να περνάς μέσα από τη ζωή με ήρεμα μάτια και σταθερό βήμα, έτοιμος πάντα για τις πιο ακραίες καταστάσεις όπως σε μια γιορτή και γεμάτος από τον πόθο για κόσμους καιθάλασσες, ανθρώπους και θεούς που δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμα· να ακούς κάθε ευδιάθετη μουσική σαν να ‘ταν σημάδι ότι παράτολμοι άνθρωποι, στρατιώτες, ποντοπόροι χαρίζουν στον εαυτό τους εκεί μια βραχύχρονη ανάπαυση και ευχαρίστηση και ξαφνικά, μέσα στη βαθύτατη απόλαυση της στιγμής, νικιούνται από τα κλάματα κι απ’ όλη τη βυσσινιά μελαγχολία του ευτυχισμένου: ποιος δεν θα ‘θελε να ‘ναι όλα αυτά κατοχή του, κατάστασή του!

JEAN-PAUL SARTRE: Ο άνθρωπος εκλέγοντας την εικόνα του εαυτού του εκλέγει συγχρόνως και την εικόνα όλης της ανθρωπότητας, την εικόνα της κοινωνίας

Το πρώτο διάβημα του υπαρξισμού είναι να καταστήσει τον κάθε άνθρωπο κάτοχο αυτού που είναι και να ακουμπήσει πάνω του την πλήρη ευθύνη της ύπαρξής του. Και όταν λέμε ότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του, δεν εννοούμε πως ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τη συγκεκριμένη, την περιορισμένη ατομικότητά του, αλλά πως είναι υπεύθυνος για όλους τους ανθρώπους.

Όταν λέμε ότι ο άνθρωπος εκλέγει τον εαυτό του, εννοούμε ότι καθένας από μας διαλέγεται αυτό που είναι, αλλά επίσης ότι εκλέγοντας τον εαυτό του, εκλέγει ταυτόχρονα και όλους τους ανθρώπους. Πραγματικά, δεν υπάρχει έστω και μια απ’ τις πράξεις μας που, δημιουργώντας τον άνθρωπο που θέλουμε να είμαστε, δεν δημιουργεί ταυτόχρονα μια εικόνα του ανθρώπου γενικά, όπως θεωρούμε ότι πρέπει να είναι. Επιλέγοντας να είμαστε τούτο ή το άλλο, επιβεβαιώνουμε ταυτόχρονα την αξία αυτού που εκλέγουμε, γιατί δεν μπορούμε ποτέ να εκλέξουμε το κακό- αυτό που εκλέγουμε, θεωρούμε πως είναι  πάντα το καλό, και τίποτα δεν μπορεί να είναι καλό για μας χωρίς να είναι και για όλους τους άλλους.

Έτσι, η ευθύνη μας είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι θα μπορούσαμε να υποθέσουμε, γιατί δεσμεύει ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αν, για παράδειγμα, είμαι εργάτης κι αποφασίσω να προσχωρήσω σ’ ένα χριστιανικό συνδικάτο κι όχι να γίνω κομμουνιστής, αν μ’ αυτή την προσχώρηση θέλω να δείξω πως, κατά τη γνώμη μου, η εγκαρτέρηση είναι στο βάθος η λύση που ταιριάζει στον άνθρωπο και πως το βασίλειο του ανθρώπου δεν βρίσκεται πάνω στη γη, δεν δεσμεύω μόνο τον εαυτό μου, την ατομική μου περίπτωση: το διάβημά μου δέσμευσε ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Κι αν θέλω, πάλι, γεγονός πιο ατομικό, να παντρευτώ, ν’ αποκτήσω παιδιά, ακόμα κι όταν ο γάμος αυτός εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο απ’ την οικονομική μου κατάσταση, ή απ’ το πάθος μου, ή απ’ την επιθυμία μου, δεσμεύω με την πράξη μου όχι μόνο τον εαυτό μου, αλλά κι όλη την ανθρωπότητα στο δρόμο της μονογαμίας. Έτσι, είμαι υπεύθυνος για τον εαυτό μου και για όλους και δημιουργώ μια ορισμένη εικόνα του ανθρώπου που διαλέγω εκλέγοντας, λοιπόν, τον εαυτό μου, εκλέγω τον άνθρωπο.

Ο άνθρωπος που εκλέγει και δεσμεύει και που έχει τη συναίσθηση πως δεν είναι μόνο αυτό που διάλεξε να είναι, αλλά κι ο νομοθέτης που εκλέγει ταυτόχρονα για τον εαυτό του και την ανθρωπότητα ολόκληρη, δεν είναι δυνατό να ξεφύγει απ’ το συναίσθημα της πλήρους και βαθιάς του ευθύνης.

Βέβαια, πολλοί άνθρωποι δεν είναι καθόλου αγχώδεις ισχυριζόμαστε, όμως, πως απλούστατα κρύβουν το άγχος τους απ’ τον εαυτό τους, προσπαθούν να του ξεφύγουν – βέβαια πολλοί πιστεύουν πως ενεργώντας δεν δεσμεύουν παρά τον εαυτό τους κι όταν τους λέει κανείς: μα αν όλος ο κόσμος έκανε το ίδιο; σηκώνουν τους ώμους και απαντούν: όλος ο κόσμος δεν κάνει το ίδιο. Ωστόσο, πρέπει πραγματικά ν’ αναρωτιέται κανείς: τι θα συνέβαινε αν όλος ο κόσμος έκανε το ίδιο;

JEAN-PAUL SARTRE, Ο ΥΠΑΡΞΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

Γιγάντιος βραχώδης πλανήτης εξαερώνεται από άστρο σε απόσταση 1.500 ετών φωτός από τη Γη

Ευρωπαίοι αστρονόμοι ανακάλυψαν για πρώτη φορά ένα τεράστιο πλανήτη που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από ένα άστρο λευκό νάνο, σε απόσταση περίπου 1.500 ετών φωτός από τη Γη, στον αστερισμό του Καρκίνου.

Ό πλανήτης εκτιμάται ότι είναι τουλάχιστον τέσσερις φορές μεγαλύτερος από τη Γη και τριπλάσιος από το άστρο του. Διαθέτει μάλιστα μια ουρά σαν κομήτη, καθώς σταδιακά εξαερώνεται υπό την επίδραση του καυτού άστρου του.

Η ανακάλυψη έγινε με το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου (ESO) στην έρημο Ατακάμα της Χιλής και οι αστρονόμοι από τη Βρετανία, τη Γερμανία και τη Χιλή, με επικεφαλής τον δρα Μπόρις Γκένσικε του βρετανικού Πανεπιστημίου του Γουόρικ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό Nature.

Ο λευκός νάνος (WD J0914+1914) είναι το απομεινάρι ενός άστρου που κάποτε έμοιαζε με τον Ήλιο μας. Η θερμοκρασία του πιστεύεται ότι φθάνει τους 28.000 βαθμούς Κελσίου, πενταπλάσια από του Ήλιου.

Η ακτινοβολία του μητρικού άστρου αναγκάζει την ατμόσφαιρα του παγωμένου πλανήτη να διαφεύγει στο διάστημα με εντυπωσιακό ρυθμό τουλάχιστον 3.000 τόνων ανά δευτερόλεπτο, σχηματίζοντας έτσι ένα δίσκο σαν ουρά από αέρια που περιέχουν υδρογόνο, οξυγόνο και θείο.

Οι επιστήμονες ανέφεραν ότι κάπως έτσι μπορεί να μοιάζει το ηλιακό μας σύστημα στο μακρινό μέλλον. Άστρα σαν τον Ήλιο καίνε υδρογόνο στον πυρήνα τους στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους, όμως όταν το καύσιμο αυτό τελειώσει, «φουσκώνουν» σαν καυτό μπαλόνι και μετατρέπονται σε ερυθρούς γίγαντες, με μέγεθος εκατοντάδες φορές μεγαλύτερο από το αρχικό τους.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να «καταπίνουν» και να καταστρέφουν τους πιο κοντινούς πλανήτες τους και αυτή πιθανότατα θα είναι η μοίρα της Γης, του Ερμή και της Αφροδίτης σε περίπου 4,5 έως πέντε δισεκατομμύρια χρόνια.

Τελικά ο ερυθρός γίγαντας χάνει τα εξωτερικά στρώματα του στο διάστημα, αφήνοντας πίσω του ένα πυρήνα, που είναι ο λευκός νάνος, ένα μικρό απομεινάρι που όμως ακόμη μπορεί να έχει πλανήτες γύρω του, τους πιο μακρινούς που ξέφυγαν από την θανατηφόρα «αγκαλιά» του ερυθρού γίγαντα.

Οι αστρονόμοι εικάζουν ότι υπάρχουν πολλά τέτοια αστρικά συστήματα που έχουν κάποιο λευκό νάνο στο κέντρο τους, αλλά έως τώρα ποτέ δεν είχαν βρει ένα πλανήτη που να έχει διασωθεί από τη φάση ερυθρού γίγαντα του άστρου του και να συνεχίζει να κινείται γύρω πλέον από ένα λευκό νάνο. Στο συγκεκριμένο αστρικό σύστημα, εκτός από τον γιγάντιο πλανήτη που βρέθηκε, θεωρείται πιθανό ότι υπάρχουν και άλλοι.

Υπεραγωγιμότητα: Η θεωρία για την ερμηνεία της γίνεται στόχος «επίθεσης»;

Μετρήσεις σε υπεραγώγιμο υλικό δείχνουν μια απότομη μετάβαση μεταξύ ενός κανονικού μετάλλου και ενός «παράξενου» μετάλλου. Το αληθινό παράξενο, ωστόσο, είναι ότι αυτό το απότομο που παρατηρείται εξαφανίζεται όταν η θερμοκρασία πέφτει. «Δεν έχουμε κανένα θεωρητικό μηχανισμό για αυτό», αναφέρει ο θεωρητικός φυσικός Jan Zaanen, ένας από τους συγγραφείς του άρθρου στο Science, «αυτό είναι κάτι που μόνο ένας κβαντικός υπολογιστής μπορεί να υπολογίσει».

Οι υπεραγωγοί εξέπλητταν για πάνω από έναν αιώνα. Το 1911, ο Heike Kamerlingh Onnes στο Leiden ανακάλυψε ότι ο υδράργυρος μπορεί να άγει ηλεκτρικό φορτίο χωρίς καμιά αντίσταση στους 4,2 βαθμούς Κέλβιν (4,5 βαθμούς πάνω από το απόλυτο μηδέν ή -273,15 βαθμούς Κελσίου). Το φαινόμενο εξηγήθηκε μόνο το 1957, και το 1986, ένας νέος τύπος υπεραγωγιμότητας ανακαλύφθηκε σε σύμπλοκα οξείδια χαλκού. Αυτή η, υψηλής θερμοκρασίας, υπεραγωγιμότητα επιβιώνει ακόμη στη «θερμή» θερμοκρασία των 92 βαθμών Κέλβιν.

Αν θα μπορούσε να επεκταθεί προς τη θερμοκρασία δωματίου, η υπεραγωγιμότητα θα οδηγήσει σε πρωτόγνωρες τεχνολογικές εφαρμογές, αλλά μέχρι τώρα, για το φαινόμενο δεν έχει επιτευχθεί μια πλήρης εξήγηση. Αυτό όχι από έλλειψη προσπαθειών από φυσικούς όπως είναι ο θεωρητικός Jan Zaanen, με μια ομάδα πειραματικών φυσικών του Stanford, και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Science.

Παράξενο μέταλλο

«Υποθέτω θα κάνει εντύπωση», γράφει ο Zaanen σχετικά με την δημοσίευση, «ακόμη και για τα κριτήρια του Science, δεν είναι ένα συνηθισμένο άρθρο». Από το 1957, είναι γνωστό ότι η υπεραγωγιμότητα προκαλείται από ηλεκτρόνια που διαμορφώνουν ζεύγη, τα οποία μπορούν να κινούνται ανεμπόδιστα μέσω ενός κρυστάλλου. Αυτό συμβαίνει μόνο κάτω από μια κρίσιμη θερμοκρασία, Τc. Ωστόσο, ακόμη και επάνω από αυτή τη θερμοκρασία, υπεραγωγοί υψηλής Τc εμφανίζουν παράξενη συμπεριφορά. Σε αυτή την «παράξενου μετάλλου» φάση, τα ηλεκτρόνια δεν συμπεριφέρονται όπως τα τελείως ανεξάρτητα σωματίδια, όπως γίνεται στα κανονικά μέταλλα, αλλά σαν συλλογικότητες.

Ο Sudi Chen και οι συνάδελφοί του στο Πανεπιστήμιο του Stanford ερεύνησαν τη μετάβαση μεταξύ κανονικού και παράξενου σε υπεραγώγιμο μικτό οξείδιο του χαλκού, του Bi-2212 (οξείδιο του χαλκού με βισμούθιο), χρησιμοποιώντας μια τεχνική που αποκαλείται ARPES (angle-resolved photoemission spectroscopy). Στην ARPES, έντονο υπεριώδες φως στοχεύει στο δείγμα, φέροντας ενέργεια που μπορεί να εκτινάσσει ηλεκτρόνια από αυτό. Η ενέργεια και η ταχύτητα τέτοιων εξοβελισμένων ηλεκτρονίων προδίδουν τη συμπεριφορά των ηλεκτρονίων μέσα στο δείγμα.

Νερό που βράζει

Πέρα από τη θερμοκρασία, η παράμετρος doping είναι κρίσιμη. Με μικρο-αλλαγή της ακριβούς χημείας του υλικού, ο αριθμός των φορέων φορτίου που κινούνται ελεύθερα μπορεί να μεταβάλλεται, πράγμα που επηρεάζει τις ιδιότητες. Σε σχετικά θερμές θερμοκρασίες, μόλις επάνω από την υψηλότερη δυνατή Τc, η μετάβαση μεταξύ του κανονικού και του παράξενου μετάλλου λαμβάνει χώρα μεταξύ ενός ποσοστού ντοπαρίσματος 19 και 20%. Σε αυτή την μετάβαση, ο Chen και οι συνάδελφοί του δείχνουν ότι η κατανομή της ενέργειας των ηλεκτρονίων αλλάζει απότομα. Τέτοιες ασυνεχείς μεταβάσεις είναι κοινές στη φυσική. Ένα παράδειγμα είναι το νερό που βράζει: στη μετάβαση από το υγρό νερό σε ατμό, η πυκνότητα κάνει ένα γιγάντιο ασυνεχές άλμα.

Όμως το παράξενο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η ασυνέχεια εξαφανίζεται όταν η θερμοκρασία χαμηλώνει στην περιοχή της υπεραγωγιμότητας: το απότομο εξομαλύνεται και οι ιδιότητες ξαφνικά αλλάζουν συνεχώς.

Στον κάδο απορριμμάτων

«Επομένως, ποια είναι η περίπτωση; Σύμφωνα με μια γενική φυσική αρχή, ασυνεχής συμπεριφορά σε υψηλές θερμοκρασίες θα πρέπει να μεταφράζονται σε ασυνεχή μετάβαση σε χαμηλές θερμοκρασίες», λέει ο Zaanen, «το γεγονός ότι αυτό δεν συμβαίνει δεν αντιστοιχεί με οποιονδήποτε υπολογισμό μέχρι τώρα. Ο πλήρης θεωρητικός μηχανισμός μας αποτυγχάνει».

Αυτό επίσης σημαίνει ότι η αποκαλούμενη κρίσιμη κβαντική μετάβαση, αγαπημένη ανάμεσα στις εξηγήσεις, μπορεί να πεταχτεί στον κάδο απορριμμάτων επειδή προβλέπει μια συνεχή συμπεριφορά του σήματος ARPES όταν το ντοπάρισμα μεταβάλλεται. Σύμφωνα με τον Zaanen, όλα αυτά είναι μια σαφής ένδειξη ότι η φάση του παράξενου μετάλλου είναι συνέπεια της κβαντικής διεμπλοκής. Αυτή είναι η διεμπλοκή των κβαντικών μηχανικών ιδιοτήτων των σωματίων που είναι επίσης ένα ουσιαστικό συστατικό για τους κβαντικούς υπολογιστές.

Κβαντικοί

Έτσι, ο Zaanen θεωρεί ότι αυτή η συμπεριφορά μπορεί να υπολογιστεί ικανοποιητικά μόνο με τη χρήση κβαντικού υπολογιστή. Ακόμη περισσότερο από το σπάσιμο των κωδίκων ασφάλειας ή τον υπολογισμό μορίων, το παράξενο μέταλλο είναι περίπτωση ιδεώδους ελέγχου, όπου οι κβαντικοί υπολογιστές μπορούν να δείξουν τα πλεονεκτήματά τους σε σχέση με τους κανονικούς υπολογιστές.

Το επιμύθιο της ιστορίας, λέει ο Zaanen, είναι ότι η προέλευση της ίδιας της υπεραγωγιμότητας είναι όλο και περισσότερο πλευρικό ζήτημα. «Μετά από τριάντα χρόνια, τα στοιχεία ενισχύουν την άποψη ότι η υψηλής Τc υπεραγωγιμότητα δείχνει προς μια ριζικά νέα μορφή ύλης, η οποία διέπεται από τις συνέπειες της κβαντικής διεμπλοκής στον μακροσκοπικό κόσμο».