Τετάρτη, 19 Ιουνίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Νεφέλαι (126-168)

ΣΤ. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐγὼ μέντοι πεσών γε κείσομαι,
ἀλλ᾽ εὐξάμενος τοῖσιν θεοῖς διδάξομαι
αὐτὸς βαδίζων εἰς τὸ φροντιστήριον.
πῶς οὖν γέρων ὢν κἀπιλήσμων καὶ βραδὺς
130 λόγων ἀκριβῶν σκινδαλάμους μαθήσομαι;
ἰτητέον. τί ταῦτ᾽ ἔχων στραγγεύομαι,
ἀλλ᾽ οὐχὶ κόπτω τὴν θύραν; παῖ, παιδίον.
ΜΑΘΗΤΗΣ
βάλλ᾽ ἐς κόρακας· τίς ἐσθ᾽ ὁ κόψας τὴν θύραν;
ΣΤ. Φείδωνος υἱὸς Στρεψιάδης Κικυννόθεν.
135 ΜΑ. ἀμαθής γε νὴ Δί᾽ ὅστις οὑτωσὶ σφόδρα
ἀπεριμερίμνως τὴν θύραν λελάκτικας
καὶ φροντίδ᾽ ἐξήμβλωκας ἐξηυρημένην.
ΣΤ. σύγγνωθί μοι· τηλοῦ γὰρ οἰκῶ τῶν ἀγρῶν.
ἀλλ᾽ εἰπέ μοι τὸ πρᾶγμα τοὐξημβλωμένον.
140 ΜΑ. ἀλλ᾽ οὐ θέμις πλὴν τοῖς μαθηταῖσιν λέγειν.
ΣΤ. λέγε νυν ἐμοὶ θαρρῶν· ἐγὼ γὰρ οὑτοσὶ
ἥκω μαθητὴς εἰς τὸ φροντιστήριον.
ΜΑ. λέξω. νομίσαι δὲ ταῦτα χρὴ μυστήρια.
ἀνήρετ᾽ ἄρτι Χαιρεφῶντα Σωκράτης
145 ψύλλαν ὁπόσους ἅλλοιτο τοὺς αὑτῆς πόδας·
δακοῦσα γὰρ τοῦ Χαιρεφῶντος τὴν ὀφρῦν
ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τὴν Σωκράτους ἀφήλατο.
ΣΤ. πῶς δῆτα διεμέτρησε; ΜΑ. δεξιώτατα.
κηρὸν διατήξας, εἶτα τὴν ψύλλαν λαβὼν
150 ἐνέβαψεν εἰς τὸν κηρὸν αὐτῆς τὼ πόδε,
κᾆτα ψυχείσῃ περιέφυσαν Περσικαί.
ταύτας ὑπολύσας ἀνεμέτρει τὸ χωρίον.
ΣΤ. ὦ Ζεῦ βασιλεῦ, τῆς λεπτότητος τῶν φρενῶν.
ΜΑ. τί δῆτ᾽ ἄν, ἕτερον εἰ πύθοιο Σωκράτους
155 φρόντισμα; ΣΤ. ποῖον; ἀντιβολῶ, κάτειπέ μοι.
ΜΑ. ἀνήρετ᾽ αὐτὸν Χαιρεφῶν ὁ Σφήττιος
ὁπότερα τὴν γνώμην ἔχοι, τὰς ἐμπίδας
κατὰ τὸ στόμ᾽ ᾄδειν ἢ κατὰ τοὐρροπύγιον.
ΣΤ. τί δῆτ᾽ ἐκεῖνος εἶπε περὶ τῆς ἐμπίδος;
160 ΜΑ. ἔφασκεν εἶναι τοὔντερον τῆς ἐμπίδος
στενόν· διὰ λεπτοῦ δ᾽ ὄντος αὐτοῦ τὴν πνοὴν
βίᾳ βαδίζειν εὐθὺ τοὐρροπυγίου·
ἔπειτα κοῖλον πρὸς στενῷ προσκείμενον
τὸν πρωκτὸν ἠχεῖν ὑπὸ βίας τοῦ πνεύματος.
165 ΣΤ. σάλπιγξ ὁ πρωκτός ἐστιν ἄρα τῶν ἐμπίδων.
ὦ τρισμακάριος τοῦ διεντερεύματος.
ἦ ῥᾳδίως φεύγων ἂν ἀποφύγοι δίκην
ὅστις δίοιδε τοὔντερον τῆς ἐμπίδος.

***
ΣΤΡ. Κι εγώ, θαρρείς, θα κείτομαι εδώ χάμω;
Μια δέηση στους θεούς, κι ευθύς θα τρέξω
στο ερευνητήριο, μαθητής να γίνω.
Διστάζει λίγο.
Μα, γέρος, ξεχασιάρης κι όχι σβέλτος,
130 πώς θα μάθω τους δαίδαλους της σκέψης;
Πρέπει να πάω. Γιατί έτσι να διστάζω
και δε χτυπάω την πόρτα;
Πηγαίνει και χτυπά την πόρτα του Σωκράτη.
Εε! Πορτιέρη!
Βγαίνει ένας μαθητής.
Ο ΜΑΘΗΤΗΣ
Άι στην οργή! Ποιός χτύπησε την πόρτα;
ΣΤΡ. Στρεψιάδης Φειδωνίδης, Κικυννιώτης.
ΜΑΘ. Είσαι αμόρφωτος· κλότσησες την πόρτα
αστόχαστα, κι έτσι έκαμες, μια σκέψη
που ᾽χε βρεθεί να πάθει αποβολή.
ΣΤΡ. Συμπάθα με· ζω πέρα στα χωράφια.
Μα πες μου· αυτό το απόβαλμα σαν τί είναι;
ΜΑΘ. Δεν είναι ανακοινώσιμο· τα λένε
140 μόνο στους μαθητές. ΣΤΡ. Ε τότε, μίλα
με θάρρος· γιατί εγώ που εδώ με βλέπεις
ήρθα για μαθητής στο ερευνητήριο.
ΜΑΘ. Μιλώ· μα αυτά να τα ᾽χεις για μυστήρια.
Το Χαιρεφώντα ρώτησε ο Σωκράτης
του ψύλλου ο πήδος πόσα πόδια του είναι·
γιατί ένας ψύλλος τσίμπησε το φρύδι
του Χαιρεφώντα κι έπειτα έδωσε ένα
πήδημα ως το κεφάλι του Σωκράτη.
ΣΤΡ. Και πώς το μέτρησε; ΜΑΘ. Εξυπνότατα. Έτσι:
Λιώνει κερί, πιάνει έπειτα τον ψύλλο
150 και στο κερί βουτάει τα δυο του πόδια·
σαν κρύωσε, μείναν γύρω τους παπούτσια.
Τα λύνει, και το διάστημα μετράει.
ΣΤΡ. Μωρέ μυαλό που καλιγώνει ψύλλους!
ΜΑΘ. Και τί θα πεις μιαν άλλη αν μάθεις σκέψη
του Σωκράτη; ΣΤΡ. Γιά πες τη· σε ικετεύω.
ΜΑΘ. Τον ρώτησε ο Σφηττιώτης Χαιρεφώντας
ποιά η γνώμη του: απ᾽ το στόμα τους σφυρίζουν
ή από το κωλονούρι τα κουνούπια;
ΣΤΡ. Τί είπε λοιπόν αυτός για το κουνούπι;
160 ΜΑΘ. Ότι του κουνουπιού το έντερο είναι
στενό· λοιπόν ο αέρας πάει με φόρα
απ᾽ τη στενοτοπιά στο κωλονούρι·
κι όπως φαρδαίνει το άνοιγμα στην άκρη,
βγαίνει με ορμή ο αέρας και σφυρίζει.
ΣΤΡ. Του κουνουπιού ο ποπός λοιπόν… τρομπέτα!
Καλότυχος που τέτοια… εντερευνάει!
Του κουνουπιού το έντερο όποιος ξέρει
μια χαρά θα ξεφεύγει απ᾽ τις μηνύσεις.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΑΝΤΕΙΣ - ΠΑΝΘΟΟΣ ή ΠΑΝΘΟΥΣ

Ο Πάνθοος, αρχικά ιερέας του Απόλλωνα στους Δελφούς, με μαντικές ικανότητες, κατέληξε να είναι ένας από τους πρωτόγερους και πρόβουλους της Τροίας. Υπάρχουν δύο παραδόσεις για την εξέλιξη αυτή. Σύμφωνα με τη μία, στην πρώτη άλωση της Τροίας από τον Ηρακλή, ο Πρίαμος έστειλε πρέσβεις στο μαντείο των Δελφών για να ζητήσουν τη συμβουλή του θεού. Εκείνοι στην επιστροφή πήραν μαζί τους και τον Πάνθοο, ως μεσάζοντα για καλές σχέσεις της Τροίας με τους Δελφούς, και για να ερμηνεύσει στον Πρίαμο τους χρησμούς που είχε δώσει ο θεός. Άλλη εκδοχή θέλει ένα γιο του Αντήνορα να ερωτεύεται τον Πάνθοο και να τον οδηγεί με τη βία στην Τροία. Για να τον αποζημιώσει ο Πρίαμος, τον έχρισε ιερέα του θεού του στην πόλη τους.
 
Ο Πάνθοος απέκτησε από την Προνόμη τον Πολυδάμαντα, τον Εύφορβο και τον Υπερήνορα από τη Φρόντιδα. Τόσο ο ίδιος όσο και οι γιοι του πολέμησαν εναντίον των Αχαιών. Σκοτώθηκε, όταν αλώθηκε η Τροία. Ο Βιργίλιος παραδίδει το όνομα του πατέρα του Πάνθοου, Όθρυς, και με δραματικό τρόπο περιγράφει τη συνάντηση Αινεία και Πάνθοου τη νύχτα που οι Δαναοί ξεχύθηκαν από την κοιλιά του Δούρειου ίππου (Αιν. 2.302-335)*.
---------------------------------
*Πάνθοος και Αινείας τη νύχτα της καταστροφής
Ο Αινείας αφηγείται τι έγινε τη νύχτα της καταστροφής, τη νύχτα που οι Τρώες κατάλαβαν πολύ καλά τι έκρυβε στα σπλάχνα του το σπουδαίο δώρο των Δαναών, ο Δούρειος ίππος:
Πετιέμαι απ’ τον ύπνο και στην πιο ψηλή στέγη του σπιτιού ανεβαίνω και με τεντωμένα στέκουμαι τ’ αυτιά· όπως, σαν πέσει στα σπαρτά φωτιά και φυσάει δυνατός αέρας, ή κατεβασμένο ξεροπόταμο φέρνοντας ποτάμι απ’ τα βουνά πλημμυρίζει τα χωράφια, πλημμυρίζει τα φουντωμένα σπαρτά και των βοδιών τους κόπους και παρασέρνει τα δέντρα· τα χάνει ο τσομπάνης αγναντεύοντας απ’ την κορφή του βράχου, γιατί δεν ξέρει από πού να ’ρχεται το βουητό. Τότε φανερώθηκε το πράμα, και των Δαναών ξεδιαλύνουν οι παγίδες. Πρώτα του Δηίφοβου γκρεμίζεται το σπίτι, αφού του βάλανε φωτιά, καίγεται και το κοντινό του Ουκαλέγοντα· στο Σίγειο το κανάλι απλόχωρα απ’ τις φωτιές αντιφεγγίζει. Ξεσηκώνουνται κραυγές των ανθρώπων και κλαγγές των σαλπίγγων. Τα όπλα ξετρελαμένος αρπάζω· τι θα ‘κανα μ’ αυτά δεν ήξερα, παρά να μαζέψω δυνάμεις για πόλεμο ή να τρέξω με τους συντρόφους μου πα στο κάστρο, φλογίζεται η ψυχή μου· η μάνητα κι η ορφή μου σηκώνουν το μυαλό και μου μπήκε όμορφο θάνατο με τα όπλα στο χέρι να ‘βρω.
Αλλά να ο Πάνθος που ξεγλίστρησε από των Αχαιών τα βόλια, ο Πάνθος, ο γιος του Όθρη, ιερέας του Φοίβου στου κάστρου το ναό, τα ιερά στο ‘να χέρι και τους νικημένους θεούς, και με τ’ άλλο σέρνει το μικρό του εγγόνι και σαν τρελός κατά το σπίτι μου τρέχει: «Σε ποιο σημείο έχει φτάσει η κατάσταση Πάνθο; Κατέχουμε ακόμη την ακρόπολη;» Μόλις είχα πει αυτά, με στεναγμό μου απαντά: «Ήρθε η τελευταία μας μέρα κι ο άραχλος χρόνος της Δαρδανίας. Υπήρξαμε κάποτε Τρώες, υπήρξε το Ίλιο και η μεγάλη δόξα των Τεύκρων· τώρα ο σκληρός Δίας όλα τα χάρισε στους Αργείους· οι Δαναοί την καμένη εξουσιάζουνε πόλη. Ο ψηλός ίππος ανάμεσα στα τείχη στεκάμενος οπλισμένους αδειάζει, και νικητής ο Σίνωνας ανάβει φωτιές χλευάζοντας τις μωροπιστίες μας. Άλλοι φτάνουν στις ανοιχτές πύλες, χιλιάδες, όσοι ήρθαν απ’ τις τρανές Μυκήνες· άλλοι με τα όπολα τοποθετημένα φυλάνε τα σοκάκια· στέκουνται τα σπαθιά παραταγμένα με τις γυαλιστερές μύτες έτοιμα για σφαγή· μόλις οι πρώτοι φύλακες παίρνουν μέρος στη μάχη κοντά στις πύλες κι αντιστέκουνται στο νυχτερινό αγώνα. (Βιργ., Αιν. 302-335)

Πού βρίσκεται η ευτυχία;

Η κλινική ψυχολογία υπήρξε παραδοσιακά η επιστήμη που ασχολήθηκε με τη διάγνωση, τη θεραπεία ή τουλάχιστον τη μείωση του ψυχικού πόνου και των ψυχικών διαταραχών. Όπως ήταν φυσικό, ερεύνησε ελάχιστα εκείνα τα στοιχεία που θα μπορούσα να συμβάλουν σε μια πιο πλούσια και ευτυχισμένη ζωή.

Η θετική ψυχολογία είναι ένα ρεύμα που γεννήθηκε γύρω στα 1990, με πρωτεργάτη τον Αμερικανό ψυχίατρο Martin Seligman. Χωρίς να αγνοεί τις έμφυτες δυσκολίες και τις δυσλειτουργίες της ανθρώπινης φύσης, η θετική ψυχολογία ασχολείται και ενισχύει τις δυνάμεις και τις δυνατότητες που υπάρχουν μέσα σε κάθε άνθρωπο.

Ειδικότερα μελετά και επεξεργάζεται τις συνθήκες και τις διεργασίες της καλής λειτουργίας και της ανάπτυξης της προσωπικότητας. Αντί να βλέπει αυτό που δεν πάει καλά ή πάει άσχημα, η θετική ψυχολογία δίνει προτεραιότητα στα χαρίσματα και στις δυνατότητες του ανθρώπου, με στόχο να εμπλουτίσει αυτό που πάει καλά και μπορεί να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο.

Ας πούμε ότι αποφασίζετε να μάθετε να παίζετε τένις. Μπορείτε είτε να παρατηρείτε τον διπλανό σας, που δεν προοδεύει όσο εσείς, και να διασκεδάζετε με τα πολλά λάθη που κάνει (τα οποία καταγράφετε και προσπαθείτε να μην τα κάνετε κι εσείς), είτε παρακολουθείτε ένα μεγάλο τουρνουά, όπως το Γουίμπλεντον ή το Ρολάν Γκαρός, όπου μαθαίνετε βλέποντας τις καλύτερες πρακτικές από τους καλύτερους παίκτες. Ποιο από τα δύο διαλέγετε;

Η θετική ψυχολογία ενδιαφέρεται για τις ιδιότητες ή αρετές που υπάρχουν μέσα μας και οι οποίες λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας από τις αρρώστιες.

Σε αυτές τις δυνάμεις, οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν και να μας βοηθήσουν να ζήσουμε μια πιο όμορφη ζωή, περιλαμβάνονται η αισιοδοξία, το κουράγιο, ο αλτρουισμός, η ηθική του τρόπου ζωής, η πνευματικότητα ή/και η πίστη, το χιούμορ, το άνοιγμα στον κόσμο και στους άλλους, η δημιουργικότητα, η ικανότητα συγχώρεσης, η επιμονή κ.λπ.

Μία από τις αφετηρίες της θετικής ψυχολογίας είναι η προσπάθεια να κατανοήσει τι είναι αυτά που νιώθουμε ως ευεξία και ευτυχία μέσα από την παρατήρηση των ατόμων που έχουν μια ικανοποιητική, γεμάτη, ακόμη και ευτυχισμένη ζωή, καθώς και μέσα από τον εντοπισμό των κινητήριων δυνάμεων που υπάρχουν πίσω από μια τέτοια ζωή.

Αυτές οι δυνάμεις μπορούν πράγματι να βελτιωθούν και να ενισχυθούν. Ο Martin Seligman υποστηρίζει ότι υπάρχουν τρεις βασικές «στρατηγικές» για να είναι κανείς περισσότερο ευτυχισμένος. Τα τρία κύρια συστατικά που συνδέονται με αυτές τις στρατηγικές είναι η ευχαρίστηση, η εμπλοκή και το νόημα.

Η ευχαρίστηση (η ευχάριστη ζωή)

Η ευχαρίστηση συνδέεται άμεσα με την ευεξία. Ευχάριστη ζωή σημαίνει να βιώνει κανείς θετικά συναισθήματα όσο γίνεται πιο συχνά. Είναι η αναζήτηση της απόλαυσης που συνδέεται με την επιδίωξη, τη μεγιστοποίηση και την αύξηση των θετικών συναισθημάτων, παράλληλα με την ελαχιστοποίηση του πόνου και των αρνητικών συναισθημάτων.

Η εμπλοκή (η ικανοποιητική ζωή)

Η εμπλοκή συνδέεται με την αναγνώριση των δυνάμεων και των χαρισμάτων μας προκειμένου να τα θέσουμε στην υπηρεσία μιας δραστηριότητας που έχει αξία, μας απορροφά, μας γεμίζει και μα τρέφει εσωτερικά.

Όταν εμπλεκόμαστε σε μια απαιτητική και συναρπαστική δραστηριότητα (στην εργασία, στην οικογενειακή ζωή, στον δημόσιο βίο κ.λπ.) όπου αξιοποιούνται οι ικανότητές μας, δοκιμάζουμε ένα ισχυρό αίσθημα ικανοποίησης και αυτοπραγμάτωσης. Η ευεξία εδώ έχει να κάνει με την ολοκληρωτική εμπλοκή μας σε μια δραστηριότητα που φέρνει ικανοποίηση.

Το νόημα (η ζωή με νόημα)

Σε αντίθεση με τις δύο παραπάνω προσεγγίσεις που μπορεί να είναι μοναχικές και, από υπαρξιακή σκοπιά, όχι και τόσο ουσιαστικές, η ζωή με νόημα συνδέεται με την αναζήτηση δραστηριοτήτων που έχουν σημασία και μας ξεπερνούν.

Πρόκειται για δραστηριότητες με τις οποίες καταπιανόμαστε για να βρούμε ένα νόημα στη ζωή και στη δράση μας. Αυτές μπορεί να αφορούν την οικογενειακή ζωή, την πνευματική αναζήτηση, την πολιτική στράτευση ή μια συλλογική ενέργεια, στην οποία εκφράζονται πανανθρώπινες ή υπέρτατες αξίες.

Είναι η αυτοπεποίθηση “παιδί” της ενδοσκόπησης;

Κάθε φορά που κάνουμε ενδοσκόπηση και αναλύουμε τη ζωή μας, στην ουσία η δράση και η επιρροή μας εσωστρέφεται: γυρίζει προς τα μέσα. Γίνεται ψυχική, ψυχολογική, μας επηρεάζει εσωτερικά. Ενώ η ευθεία πορεία της καθημερινότητας δημιουργεί συνήθως εξωτερικά γεγονότα και δράσεις, ο δρόμος για την αυτοπεποίθηση στη ζωή δημιουργεί ψυχολογικές διεργασίες και μεταβολές.

Η λέξη κλειδί της αυτοπεποίθησης είναι «επίγνωση». Ουσιαστικά δημιουργεί τις προϋποθέσεις ή πιέζει έντονα να αφήσουμε πίσω μας οτιδήποτε έχει κάνει τον κύκλο του: είτε αυτό είναι συμπεριφορά, σχέση, συνήθεια, προσκόλληση, δραστηριότητα. Αυτή η επίγνωση οδηγεί στην μεταμόρφωση που είναι σταδιακή, έχει διάρκεια, αλλά είναι αναγκαστική. Δεν μπορείς να συνεχίσεις με ένα φορτίο που το μόνο που κάνει είναι να καθυστερεί την εξέλιξή σου.

Με την κατάκτηση της αυτοπεποίθησης, συνειδητοποιούμε συμπεριφορές που μας δυσχεραίνουν, επικοινωνιακούς κώδικες που δεν λειτουργούν. Αντιλαμβανόμαστε με έκπληξη αλλά και οδύνη πολλές φορές, ότι μια συγκεκριμένη στάση ή συμπεριφορά στις σχέσεις μας (είτε επαγγελματικές, είτε φιλικές και οικογενειακές, είτε προσωπικές) έχει σταθερά και μόνο ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα που είναι δυσάρεστο και οδηγεί σε αυτο-ήττα, οπότε συνειδητοποιούμε ότι ή θα μετακινηθούμε από τη θέση που είμαστε ή θα συνεχίσουμε να χτυπάμε το κεφάλι μας στον τοίχο.

Αντιλαμβανόμαστε που είμαστε άκαμπτοι, ισχυρογνώμονες, ακόμα και άδικοι με τον εαυτό μας, οπότε τώρα πια ξέρουμε και αφού ξέρουμε, δεν γίνεται να συνεχίσουμε ίδιοι. Αντιλαμβανόμαστε πώς μας χειραγωγούν ή χειραγωγούμε. Πού, πώς, με ποιον και υπό ποιες συνθήκες παίζονται παιχνίδια εξουσίας – γιατί σηκώνουμε το γάντι που κάποιος μας πετάει και γιατί πολλές φορές αφηνόμαστε να συμμετέχουμε σε παιχνίδια δύναμης, του δυνατότερου, του πιο ισχυρού, ή γιατί εμείς ξεκινάμε το γαϊτανάκι της εξουσίας οποιουδήποτε είδους.

Ανασφάλειες, ζήλια, κτητικότητα, άρνηση, έρχονται στην επιφάνεια ώστε να αποκτήσουμε επίγνωση και να τα ξεπεράσουμε για να γίνουμε καλύτεροι. Να γίνουμε καλύτεροι για εμάς – πρώτα από όλα – και έπειτα για τους γύρω μας.

Για να κάνουμε ενδοσκόπηση σημαίνει ότι έχουμε ανάγκη να αποκτήσουμε τον έλεγχο της ζωής και του εαυτού μας. Σημαίνει ότι θέλουμε να έχουμε αυτοπεποίθηση και να μην είμαστε έρμαια ασυνείδητων αντιδράσεών μας, να καταλάβουμε πώς λειτουργούμε, ποιες είναι οι εξαρτήσεις μας και πώς θα απεμπλακούμε από δηλητηριώδεις σχέσεις, απόψεις, ιδέες και πρακτικές. Με λίγα λόγια, με την αυτοπεποίθηση ζητάμε να αποκτήσουμε τον έλεγχο σε όλους τους σημαντικούς τομείς της ζωής μας: συναισθηματικό, επαγγελματικό, οικονομικό.

Όταν κάνουμε ενδοσκόπηση, υπάρχει ανάγκη να κατέβουμε στο υπόγειο της ψυχής μας, να έρθουμε σε επαφή με τους φόβους και τις ανασφάλειές μας, να ανοίξουμε φως και παράθυρα και να κάνουμε στεγνό καθάρισμα.

Η ενδοσκόπηση που θα μας οδηγήσει στην αυτοπεποίθηση δεν γίνεται έτσι απλά, ούτε είναι κάτι εύκολο – δημιουργεί κρίσιμες συνθήκες, επώδυνους χωρισμούς, καταλυτικές επαγγελματικές αποφάσεις, υπόγειες συγκρούσεις, εσωτερική αναστάτωση, μάχες για την ισορροπία στη σχέση.

Ξεκινάμε με την σύνδεση του ίδιου μας του εαυτού: ποιος είμαι και ποιος θα ήθελα να είμαι. Νιώθουμε με τεχνική τι πραγματικά ζητάμε ΤΩΡΑ. Ανακαλύπτουμε εάν η επικοινωνία είναι κατάλληλη για να προχωρήσουμε στις αλλαγές που θέλουμε και το έδαφος πρόσφορο για να κατακτήσουμε τους στόχους μας. Μέσα από αυτή την διαδικασία προχωράμε, γνωρίζουμε τον εαυτό μας, γνωρίζουμε τους γύρω μας, εξανθρωπιζόμαστε.

Θυμός: Πιστέψτε στην αλήθεια σας

Ο θυμός είναι ένα συναίσθημα το οποίο έχει πολλαπλούς τρόπους έκφρασης. Από μία σχεδόν αδιάφορη στιγμιαία ενόχληση, έως ένα χρόνιο συναίσθημα θυμού, το οποίο μπορεί να φτάσει ως την οργή.

Ο θυμός μπορεί να προκληθεί, είτε από εσωτερικούς παράγοντες, είτε από εξωτερικούς. Οι αιτίες που μπορεί να τον προκαλέσουν, πολλές και ποικίλες: από φαινομενικά ασήμαντα πράγματα, όπως η μετακίνηση ενός αντικειμένου στο σπίτι, έως το πένθος. Εξάλλου, ο θυμός είναι ένα από τα πέντε στάδια του πένθους, μαζί με την άρνηση, τη διαπραγμάτευση, την κατάθλιψη και την αποδοχή.

Σε γενικές γραμμές, όμως, ο θυμός κινητοποιείται μέσα μας όταν νιώσουμε πως δεχόμαστε απειλή. Όταν το Εγώ μας αισθανθεί κίνδυνο. Ένας θυμωμένος άνθρωπος μπορεί να έχει κακοποιηθεί – με διάφορους τρόπους – από τα παιδικά του χρόνια. Έτσι, η κακοποίηση να είναι γι’ αυτόν ο τρόπος επικοινωνίας που έχει υιοθετήσει.

Μπορεί να έχει μεγαλώσει σε μία οικογένεια που απαιτούσε πολλά από αυτόν, οπότε παντού και σε όλους βρίσκει λάθη. Ίσως να έχει βιώσει προδοσία, ώστε έχει συσσωρεύσει μέσα του πικρία, που σταδιακά μετατράπηκε σε θυμό. Μπορεί να νιώθει αδικία από τον τρόπο που του φέρθηκαν οι άνθρωποι, η ζωή, ακόμη και η θεία δύναμη.

Έτσι, σταδιακά, η αδικία μπορεί να γίνει αγανάκτηση και αυτή να καταλήξει σε έναν αδυσώπητο θυμό. Ακόμα, η αδυναμία που μπορεί να έδειξε στο να υπερασπιστεί τον εαυτό του όταν δέχτηκε παραβίαση των ορίων του, γίνεται θυμός, ο οποίος μαίνεται μέσα του και ψάχνει αιτίες να εκδηλωθεί. Το βασικό που πρέπει να θυμόμαστε, όποια και αν είναι η αιτία, είναι η εσωτερική αγωνία του ατόμου να ακουστεί.

Αυτή η ανάγκη μπορεί να παρουσιαστεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του ανθρώπου που τον κυοφορεί. Μπορεί να μετατραπεί σε ενοχή, ντροπή, αίσθημα ανεπάρκειας, απάθεια, αποτραβηγμένη σιωπή, θλίψη, νωθρότητα, μουντή δυσαρέσκεια, ανικανοποίητα συναισθήματα.

Μπορεί ακόμη να εκφραστεί με υπερβολικές απαιτήσεις, βία, σαρκασμό, κυνισμό, επίκριση, κριτική, αρνητικότητα, κουτσομπολιά, διάθεση να δημιουργεί προστριβές – γενικά, χαρακτηριστικά επιθετικής συμπεριφοράς. Είτε η έκφρασή της έχει την τάση μίας εσωστρεφούς μορφής (γιν), είτε μίας πιο εξωστρεφούς συμπεριφοράς (γιανγκ). Δεν παύει να είναι θυμός.

«Ο θυμός είναι η εκδίκηση των λαθών των άλλων, επάνω στον εαυτό μας» –Alexander Pope

Εν κατακλείδι, ο θυμός είναι μία έντονη ενέργεια, που, πολλές φορές, μπορεί να είναι χρήσιμη, όπως όλα τα συναισθήματα. Το πρόβλημα δεν έγκειται λοιπόν στο όποιο συναίσθημα, αλλά στην έλλειψη επεξεργασίας και διαχείρισης. Αυτή η έλλειψη οδηγεί, κάποιες φορές, σε μία κατάσταση σμίκρυνσης του εαυτού.

Τι εννοώ: Για να γλυτώσουμε από το θυμό, εγκαταλείπουμε τη δύναμή μας, λόγω του φόβου της έκρηξης. Οπότε μπαίνουμε σε μία συστολή, ένα κλείσιμο, που οδηγεί σταδιακά στο φόβο και, φυσικά, όταν αυτός μας κατακλύσει, μπορεί να επιστρέψουμε στο θυμό, που όμως κρύβει πίσω του τα δάκρυα του πόνου που νιώθουμε. Μόλις και αυτό το συναίσθημα κατασταλεί, θα επιστρέψουμε στη συστολή.

Εν τέλει, ένας φαύλος κύκλος σχηματίζεται, που μας πετά έξω από τον εαυτό μας. Ας το δούμε λίγο διαφορετικά: Φανταστείτε ότι η αλήθεια σας βρίσκεται τοποθετημένη στον πυρήνα σας. Υπάρχει εκεί, έστω και αν δεν την αναγνωρίζετε συνειδητά. Εξωτερικά, όμως, υπάρχουν οι ρόλοι που έχουν δομηθεί από τις επιρροές που έχετε δεχτεί από το εξωτερικό περιβάλλον: οικογένεια, κουλτούρα, κοινωνικά δεδομένα κλπ. Η αντίθεση αυτή, έστω και αν δεν είναι συνειδητή επαναλαμβάνω, δημιουργεί μία εσωτερική τριβή, που μπορεί να παρουσιαστεί στο τέλος ως θυμός για τον εαυτό.

«Τα ατυχήματα είναι εκφράσεις θυμού. Υποσημειώνουν την ύπαρξη συσσωρευμένης αγανάκτησης, λόγω της αδυναμίας μας να υπερασπιστούμε την αλήθεια μας» –Louise Hay

Για παράδειγμα: Το όνειρό σας από παιδί ήταν να ασχοληθείτε με τη μουσική. Η οικογένειά σας, όμως, σας έπεισε ότι πρέπει να βρείτε μία εργασία όπου θα είστε πιο ασφαλείς. Σας γαλούχησαν με έναν πιο συντηρητικό σκέψης και συμπεριφοράς. Έτσι, ξεχάσατε την επιθυμία σας και στραφήκατε στο «πρέπον».

Ο ψυχισμός σας, για να μην καταρρεύσει μέσα σε αυτήν την εσωτερική αντίθεση, δημιουργεί μία συνδετική ύλη, η οποία να μπορεί να κρατήσει τα διαφορετικά, αποκλίνοντα κομμάτια σας ενωμένα μεταξύ τους: τον υπερέλεγχο. Με λίγα λόγια, όσο δε μπορείτε να υπερασπιστείτε την αλήθεια σας, τον εαυτό σας, τόσο πιο σκληρός θα γίνεται ο έλεγχος.

Τι μπορεί, τελικά, να φέρει αυτή η κατάσταση; Παθολογία. Εν τέλει, όμως, μπορούμε να διακρίνουμε την αλήθεια μας;

Η αμφιβολία ξεκινά από το νου, ενώ η αμφισβήτηση, από το συναίσθημα. Όταν αυτά τα δύο έχουν τοξινωθεί από τις νοσηρές απόψεις, πεποιθήσεις και «πιστεύω» των άλλων, από τα παιδικά μας χρόνια, πώς θα μπορέσουμε να διακρίνουμε ορθά την αλήθεια μας, ως ενήλικες;

Εδώ έρχεται ένα ακόμη ερώτημα να προστεθεί: Πώς μπορούμε να ενηλικιωθούμε ουσιαστικά, όταν δεν έχουμε αναγνωρίσει την ύπαρξή μας; Στην πραγματικότητα, δεν έχουμε τον έλεγχο των καταστάσεων. Απλά, έχουμε στήσει υψηλά τείχη, όπου φυλάμε μέσα με αγωνία το «δεν είμαι αρκετός». Πώς να νιώθετε, άλλωστε, αρκετοί, όταν έχετε αμφισβητηθεί τόσο;

Αυτή η μόνιμη επιφυλακή, θα γίνει ένταση και θυμός, στο πέρασμα των χρόνων. Όσο και αν ποθείτε αγάπη, σύνδεση με ανθρώπους, δώρα από τη ζωή, θα γρυλίζετε σε ό,τι πλησιάζει, καθώς τα τείχη που έχετε στήσει, είναι για εσάς ζήτημα ζωής ή θανάτου.

Μέσα από αυτό το πεδίο, το γεμάτο, από τη μία από ανεπάρκεια και από την άλλη από θυμό, ό,τι και αν ζητάτε, το εκλιπαρείτε να έρθει από κάπου εκεί έξω. Ένα «εγώ θέλω» σας στοιχειώνει, καθώς δεν φέρνει την υλοποίηση των πραγμάτων που ποθείτε. Μέσα από τη δήλωση αυτή, εμμένετε στη δόνηση του «κάτι μου λείπει και το αναζητώ». Όσο επιλέγετε από ανάγκη, δημιουργείτε αντίσταση στο σύστημά σας, γιατί δεν το πείθετε – μόνο αναπαράγετε την όποια έλλειψη.

Γυρίστε τη ματιά σας προς τα μέσα: Δείτε το θυμό σας και αφήστε τη ματιά σας να τον διαπεράσει και να πάει πιο πίσω από αυτόν. Όταν κατανοήσετε την αιτία, η άμυνα του θυμού θα διακοπεί. Σταματήστε τώρα, αυτήν τη στιγμή, το «εγώ θέλω» και πείτε «είμαι!». Δεν ψεύδεστε όταν λέτε «είμαι αγάπη», «Είμαι φως», «είμαι ένα δώρο για αυτή τη γη», γιατί είστε. Γεννηθήκατε με όλα αυτά τα στοιχεία μέσα στο κάθε σας κύτταρο.

Αγκαλιάστε το θυμό σας. Δεν είναι τίποτε άλλο, παρά ένας ψυχολογικός μηχανισμός άμυνας. Και θα δείτε – θα μαλακώσει. Μην ξεχνάτε να λέτε στον εαυτό σας «Είμαι!»

Τρόποι διαχείρισης

Συνήθως, ο σημερινός τρόπος ζωής δρα ιδιαίτερα επιβαρυντικά. Για παράδειγμα: η τηλεόραση, το κινητό, ο υπολογιστής, στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική, θεωρούνται Φωτιά.

Πώς σχετίζονται με το θυμό;

Στην ΠΚΙ, το κάθε εσωτερικό όργανο, σχετίζεται με ένα συναίσθημα. Το Ήπαρ συσχετίζεται με το συναίσθημα του θυμού. Αντίστοιχα και κάθε αισθητήριο όργανο σχετίζεται με το κάθε όργανο.

Τα Μάτια είναι το εξωτερικό όργανο που σχετίζεται με το Ήπαρ. Έτσι, η Φωτιά εισβάλλει στο εσωτερικό από την υπερβολή της Φωτιάς που υπάρχει τριγύρω, μέσα από τα Μάτια. Πλήττει το Ήπαρ και ο θυμός φουντώνει. Στη συνέχεια, ο θυμός σφίγγει τους Τένοντες, που και αυτοί, αντίστοιχα, συνδέονται με το Ήπαρ και, όλο το σώμα, γίνεται μία δύσκαμπτη μάζα.

Έτσι, ο θυμός γίνεται ένα μόνιμο συναίσθημα, γιατί δεν υπάρχει καμία ροή ενέργειας. Αυτή η δυσκαμψία, εξαπλώνεται στο συναίσθημα, στο νου, στο σώμα, όλο και πιο πολύ. Με αυτόν τον τρόπο, η ροή σταματά εντελώς.

Σίγουρα, θα βοηθήσει η λιγότερη επαφή με ηλεκτρονικά μέσα. Επίσης, το να εντάξετε στην καθημερινότητά σας την εξοχή θα επιδράσει θετικά: το περπάτημα βοηθά πολύ το Ήπαρ να ξεμπλοκάρει την ενέργειά του. Εντάξτε επίσης ένα ρόφημα από ταραξάκο στο κάθε σας πρωινό, καθώς αποτοξινώνει το Ήπαρ.

Ακόμα, φανείτε δημιουργικοί: το παιχνίδι με τα χρώματα δρα στο Ήπαρ χαλαρωτικά και γενικά η Τέχνη απεγκλωβίζει την ενέργειά του. Για παράδειγμα, μπορείτε να δημιουργήσετε το δικό σας, θεραπευτικό κολάζ. Μαζέψτε εικόνες που σας ξεκουράζουν, όπως ένα πράσινο λιβάδι. Όποτε νιώθετε πίεση, περάστε λίγα λεπτά κοιτώντας το.

Αφιερώστε λίγα λεπτά χαλάρωσης στον εαυτό σας. Μην κάνετε τίποτα παραπάνω – και μόνο η ενέργεια που στρέφεται προς τα μέσα, θα σας βοηθήσει να ηρεμήσετε. Δώστε χώρο στην ανάγκη σας για ξεκούραση. Πάντα θα υπάρχουν πράγματα που πρέπει να γίνουν αλλά, πάνω από κάθε εξωτερική κατάσταση, είναι η εσωτερική σας υγεία.

Αναζητήστε την ουσιαστική πηγή του θυμού σας. Κατανοήστε ποιοι είναι οι λόγοι που τον ερεθίζουν π.χ. αίσθηση ανεπάρκειας. Μην κρύβετε τα συναισθήματά σας, ούτε να τα «πετάτε» δεξιά και αριστερά. Αναγνωρίστε τα, ώστε να μπορέσετε να τα διαχειριστείτε.

Τέλος, αναζητήστε τρόπους να ζήσετε μέσα από την αλήθεια σας. Πάντα υπάρχουν λύσεις που μπορούν να σας βοηθήσουν, αλλά σκεφτείτε ευέλικτα. Αναπτύξτε τις κατάλληλες δεξιότητες και χειριστείτε τις με τον κατάλληλο τρόπο για εσάς. Όταν πραγματικά συνδεθείτε με την αλήθεια σας, τα πράγματα θα αποκτήσουν άλλη ροή. Πιστέψτε στην αλήθεια σας και δείτε – όλα αλλάζουν.

Όσα δεν μας είπανε για το Χρόνο

Φιλοσοφικά Προβλήματα της έννοιας Χρόνος

O σκεπτικισμός στην έννοια και τη φύση του χρόνου αποτέλεσε πάντοτε τη βάση κάθε φιλοσοφικής αναζήτησης. Το πρόβλημα όμως είναι ότι η προσπάθεια αυτή, όπως αναφέρει και ο Étienne Klein στο βιβλίο του O Xρόνος (1997), βρίσκεται αντιμέτωπη με τις επόμενες τρεις βασικές δυσκολίες:

α. Δεν μπορούμε να μελετήσουμε το χρόνο διατηρώντας απόσταση από αυτόν, όπως έχουμε συνηθίσει να κάνουμε όταν ερευνούμε οποιοδήποτε αντικείμενο. Βεβαίως σε κάποιες περιπτώσεις μπορούμε να μετρήσουμε το χρόνο, αλλά όχι έξω από αυτόν, κρατώντας τον σε απόσταση, αφού βρισκόμαστε σταθερά «μέσα του» και ως εκ τούτου μας επηρεάζει αδιάκοπα.

Tο ίδιο συμβαίνει και με το Σύμπαν στην ολότητά του. Δεν μπορούμε να το δούμε από μακριά, έξω από αυτό, αφού είμαστε όχι μόνο μέσα του, ως ανεξάρτητα υποσύνολά του, αλλά μέρη και συμμέτοχοι της ύπαρξής του. Tο Σύμπαν, και κατ’ επέκταση ο χρόνος του, δεν είναι κάτι έξω και γύρω από μας, κάτι που μας περιβάλλει. Eμείς, η ύπαρξή μας, ταυτιζόμαστε με τον ίδιο το χρόνο και το χώρο, καθώς και με την περιέχουσα αυτούς οντότητα. O χρόνος, όπως και ο χώρος, για τον άνθρωπο δεν έχει εξωτερικό περίβλημα, αφού αποτελεί αυτή καθ’ εαυτή την ύπαρξή του. O άνθρωπος δεν είναι μέρος τού χωροχρόνου, αφού ο χωροχρόνος είναι ενιαίος και δεν μερίζεται, αλλά ταυτίζεται με αυτόν. Ως εκ τούτου η ανθρώπινη φύση είναι, από άποψη μέτρησης, άχρονη και αιώνια, και πανταχού παρούσα, ασχέτως αν κάτι τέτοιο δεν γίνεται κατανοητό μέσω των επιλεκτικά αναπτυχθεισών αισθήσεών μας.

β. Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να αγγίξουμε το χρόνο, αφού δεν είναι κάτι απτό. H γαλλική λέξη maintenant (τώρα) εκφράζει ένα συγκεκριμένο και για πολλούς διαρκώς απτό, αν και μεταβαλλόμενο, σημείο του χωροχρονικού συνεχούς. H λέξη προέρχεται από το ρήμα maintenir (tenir en main=κρατώ στο χέρι) και εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο το φοβερό λάθος μας που οδηγεί στην αδυναμία κατανόησης της φύσης του χρόνου.

Tο λάθος αυτό συνίσταται στο γεγονός ότι, αντί να βιώνουμε το χρόνο, όπως θα έπρεπε, προσπαθούμε να μετρήσουμε το «φάντασμά» του, την προβολή του δηλαδή, μέσα και πάνω στον αισθητό για μας τρισδιάστατο κόσμο μας, μέσω υποθετικών και αυθαίρετων τομών τις οποίες δημιουργούμε στη φύση του. Kαι το χειρότερο, τις υποθετικές και αυθαίρετες τομές του ειδώλου του χρόνου, οι οποίες δεν εκφράζουν τίποτα το πραγματικό από φυσική άποψη, αλλά αποτελούν απλά νοητικά κατασκευάσματα των αισθήσεών μας, τις ταυτίζουμε με αυτή καθ’ εαυτή την έννοια και τη φύση του χρόνου, ο οποίος ως τετάρτη και μη αισθητή διάσταση είναι άτομος, ενιαίος και άπειρος.

γ. O χρόνος δεν παρουσιάζει καμιά ιδιότητα από όσες οι πέντε αισθήσεις μας ονομάζουν «ύλη». Δηλαδή είναι όχι αισθητό αλλά αθέατο αντικείμενο.

Εδώ αναφύεται ένα σημαντικό δομικό ζήτημα: Σε αντίθεση με το χώρο, η μέχρι σήμερα αποδεκτή τοπολογία του χρόνου είναι πολύ φτωχή. Έχει μόνο δύο παραλλαγές, την ευθεία και τον κύκλο, δηλαδή τον γραμμικό χρόνο, που πηγαίνει μπροστά, και τον κυκλικό χρόνο, που, όταν συμπληρώσει έναν πλήρη κύκλο, συνεχίζεται σε έναν δεύτερο, αλλά σε άλλο επίπεδο.

Aν όμως δεχθούμε το χρόνο σαν μια ισότιμη μαθηματική χωρική διάσταση, τότε τα πράγματα αλλάζουν. O χρόνος μπορεί να καμπυλωθεί και να στρεβλωθεί δημιουργώντας μεγάλο πλήθος τοπολογικών μορφών.

Βεβαίως κάποιοι έχουν διατυπώσει την εξής θεωρητική άποψη «Εφόσον, υπό κάποιες συνθήκες, ο χρόνος μπορεί να μετρηθεί σε εκατοστά και το μήκος σε δευτερόλεπτα, οι τρεις χωρικές διαστάσεις, υπό αυτές τις συνθήκες, μετρούμενες σε μονάδες χρόνου μπορούν να αποτελέσουν έναν ιδιόμορφο τρισδιάστατο χρόνο. Συγχρόνως η διάσταση χρόνος, μετρούμενη σε μονάδες μήκους, μπορεί να συγκροτήσει την έννοια ενός ιδιόμορφου μονοδιάστατου χώρου».

H Ειδική Σχετικότητα «υποχρέωσε» τον Αϊνστάιν να εισαγάγει την έννοια του χωροχρόνου, που αντικατέστησε τις μέχρι τότε χωριστές έννοιες του χώρου και του χρόνου. Aν αλλάξουμε σύστημα αναφοράς στο χωρόχρονο, ο χρόνος μετασχηματίζεται εν μέρει σε χώρο και ο χώρος εν μέρει σε χρόνο. Πράγματι, για να περάσουμε από ένα σύστημα συντεταγμένων μέσα στο χωρόχρονο σε ένα άλλο, με μια ομοιόμορφη κίνηση (δηλαδή ούτε επιταχυνόμενη ούτε επιβραδυνόμενη), χρησιμοποιούμε τους μετασχηματισμούς του Λόρεντζ, που έχουν ως χαρακτηριστικό να αναμειγνύουν χωρίς πραγματική διάκριση τις χωρικές και τις χρονικές συντεταγμένες. Δεν υπάρχει λοιπόν πια θέμα να δώσουμε τόπο στο χρόνο, ο Aϊνστάιν τουλάχιστον αντιτίθεται σε αυτό απόλυτα. Χρόνος και Χώρος γίνονται σχετικοί και ως έννοιες αδιάσπαστες.

Τα προηγούμενα φαντάζουν σαν μια ιδιότυπη κατοπτρική κατάσταση της γνωστής σ’ εμάς φυσικής πραγματικότητας, που συνίσταται σε μια τρισδιάστατη χωρική ενότητα και μια μονοδιάστατη χρονική. Όπως στον κατοπτρισμό το δεξιό γίνεται αριστερό και αντιστρόφως, έτσι και στην περίπτωση αυτή ο μονοδιάστατος χρόνος αντιστοιχεί σε έναν τρισδιάστατο χρόνο και ο τρισδιάστατος χώρος σε έναν μονοδιάστατο χώρο.

Συνεπώς ο τρισδιάστατος χρόνος και ο μονοδιάστατος χώρος αποτελούν, υπό αυτές τις συνθήκες, ένα νέο ιδιότυπο χωροχρονικό συνεχές. Η κατάσταση αυτή, αν και τοπολογικά ισόμορφη (ταυτιζόμενη ως προς τις ιδιότητες) με το αντικειμενικά υπαρκτό και γνωστό από τη σχετικότητα χωροχρονικό συνεχές, μένει σταθερά μη αισθητή. Αυτό συμβαίνει επειδή ο τρισδιάστατος χρόνος, καθώς και οι μορφές και τα σχήματα τα οποία υλοποιούνται μέσα του, δεν γίνονται αντιληπτά από τις ανθρώπινες αισθήσεις.

Για τη φύση του χρόνου, όπως αναφέρει ο Étienne Klein (1997), ο ίδιος ο Aϊνστάιν έγραψε στην προσωπική του αλληλογραφία (επιστολή 21/3/55 στην οικογένεια του φίλου του Michel Besso μετά το θάνατό του): «Για μας, τους ορκισμένους φυσικούς, η διάκριση ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον είναι μόνο μια ψευδαίσθηση, ακόμα κι αν είναι τόσο επίμονη».

Eίναι γεγονός ότι ο Aϊνστάιν ήλπιζε να περιορίσει την έννοια της μη ανατρεψιμότητας του βέλους του χρόνου με την αναγωγή της Φυσικής σε καθαρή Γεωμετρία, δηλαδή μια μορφή χωρίς ιστορία.H αναγωγή αυτή επετεύχθη αργότερα από τον John Wheeler ο οποίος δημιούργησε την Γεωμετροδυναμική. Η οποία μετατρέπεται σε Γεωμετρία τη Γενική θεωρία της Σχετικότητας (1968, Superspace and the nature of quantum geometrodynamics )

Βεβαίως όλα τα προηγούμενα βρίσκουν ακόμα αντίθετους πολλούς φυσικούς, οι οποίοι αρνούνται και την απλή σκέψη ότι ο χρόνος, η πρωταρχική γι’ αυτούς εμπειρία κάθε ανθρώπινης ζωής, αποτελεί μια ανθρώπινη ψευδαίσθηση*. Η άποψη αυτών των φυσικών είναι ότι υπάρχει ένας αληθινός χρόνος που κυλά πραγματικά, και ένας χρόνος τον οποίο η επιστήμη δεν έχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί, άρα ούτε να ενσωματώσει στο γνωσιολογικό της σύστημα. Με άλλα λόγια θεωρούν αδιανόητη την ιδέα ότι η μη αναστρεψιμότητά του προέρχεται από την ανθρώπινη υποκειμενικότητά μας. Ένας από τους υποστηρικτές αυτής της άποψης είναι και ο Ίλια. Πρικοζίν (Ilya Prigogine), ενώ ο Aνρί Mπρεξόν (Henri Bergson) διατυπώνει τη θέση: O χρόνος είναι επινόημα, διαφορετικά δεν είναι τίποτα».
* Η αντίθεση δηλαδή είναι φιλοσοφική και όχι επιστημονική.

Ελαστικός Χρόνος

Ο Étienne Kleinαναφέρει στο βιβλίο του Ο Χρόνος (1997): «Όσοι παλαιότερα πίστευαν σε έναν οικουμενικό χρόνο, μπορούσαν να λένε πως το παρελθόν δεν υπάρχει πια, το μέλλον δεν υπάρχει ακόμα, άρα υπάρχει μόνο το παρόν. H Σχετικότητα ακυρώνει αυτή την άποψη. Γεγονότα που βρίσκονται στο μέλλον για έναν παρατηρητή, βρίσκονται στο παρελθόν για έναν άλλο και στο παρόν για έναν τρίτο. Mε άλλα λόγια, αυτό που είναι παρόν για μένα μια ορισμένη στιγμή, δεν υπάρχει πια ή δεν υπάρχει ακόμα για κάποιον άλλο που βρίσκεται σε κίνηση ως προς εμένα. H λέξη «τώρα» γίνεται αμφιλεγόμενη, αφού η έννοια του ταυτόχρονου χάνει τη σημασία της. Eπιπλέον, υπάρχουν πλέον τόσα βασικά χρονόμετρα, όσα είναι και τα αντικείμενα σε ομαλή κίνηση, και τα ρολόγια αυτά δεν μπορούμε να τα συγχρονίσουμε… O χρόνος δεν έχει πια πρότυπο μέτρο.

Όταν στον συνηθισμένο χώρο η απόσταση μεταξύ δύο σημείων εκμηδενίζεται, τότε τα σημεία αυτά συμπίπτουν αναγκαστικά (μια σφαίρα με μηδενική ακτίνα συγχέεται με το κέντρο της). Aλλά στο χωρόχρονο του Aϊνστάιν, όταν το διάστημα s μεταξύ δύο γεγονότων εκμηδενίζεται, η απόσταση d και η διάρκεια t που τα χωρίζουν μπορούν να είναι αυθαίρετα μεγάλες, αρκεί το πηλίκον τους d/t να ισούται με την ταχύτητα του φωτός. Aυτό συμβαίνει επειδή το διάστημα s ορίζεται από την ακόλουθη σχέση:

s2=d2-c2.t2 (η τιμή δεν εξαρτάται από το σύστημα αναφοράς στο οποίο την υπολογίζουμε).

Mε αυτόν τον τρόπο, τα πιο μακρινά αντικείμενα που διακρίνουμε με τα τηλεσκόπιά μας είναι και τα πιο παλαιά, ακόμα και αν μας φαίνονται στον ανθό της νιότης τους.

Τα μυστικά και η ψευδαίσθηση του χρόνου:

Δεν μπορούμε να ψάχνουμε για τη χαρά όπως ψάχνουμε για ένα χαμένο ρούχο

Μόνο ανόητοι άνθρωποι είναι δυνατό να πιστεύουν ότι θα έχουν αδιάκοπα την ευτυχία, ή ότι θα τη διαφυλάξουν πάντα από τη στιγμή που θα την ανακαλύψουν. Η ευτυχία ήταν και είναι πάντοτε ένα παράγωγο κάποιου συναισθήματος ή κάποιας πράξης. Αλλά, παρόλο που το ξέρουμε αυτό, πάρα πολλοί άνθρωποι σπαταλούν τη ζωή τους σε μια εναγώνια αναζήτηση της ευτυχίας, σ’ ένα αδιάκοπο κυνηγητό της χαράς.

Παραπονούμαστε ότι οι σχέσεις μας είναι ανιαρές. Ενεργούμε σαν να πρόκειται αυτά τα πράγματα να βρίσκονται κάπου εκεί έξω. Σπάνια συμβιβαζόμαστε με την ιδέα ότι η ευτυχία είναι μέσα σε μας.

Ο Δανός φιλόσοφος Σόρεν Κίρκεργκωρ αναγνώριζε ότι όταν «ένας άνθρωπος, που σαν φυσική ύπαρξη στρέφεται πάντα προς τα έξω, πιστεύοντας ότι η ευτυχία του βρίσκεται έξω απ’ αυτόν, τελικά στραφεί προς τα μέσα και, ανακαλύψει ότι η πηγή είναι εντός του», τότε βρίσκεται μπροστά σε μια από τις μεγάλες ενοράσεις της ζωής.

Δεν μπορούμε να ψάχνουμε για τη χαρά όπως ψάχνουμε για ένα χαμένο ρούχο. Την ευτυχία μας τη δημιουργούμε εμείς. Την προσδιορίζουμε για τον εαυτό μας και τη βιώνουμε με το δικό μας μοναδικό τρόπο. Κανένας δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένος για λογαριασμό μας, ούτε να μας πει τι θα μας έκανε ευτυχισμένους- παρόλο που οι συνάνθρωποί μας αυτό προσπαθούν πάντα να κάνουν.

Είναι λυπηρό το γεγονός ότι πέφτουμε στις παγίδες των φωτεινών δρόμων που μας πείθουν ότι η ευτυχία μας βρίσκεται στο κατάλληλο ποτό, στο αστραφτερό αυτοκίνητο, στο αρωματισμένο αποσμητικό, στα υγιεινά δημητριακά, στα πρόχειρα φαγητά.

Ακόμα και οι πιο έξυπνοι και γνωστικοί ανάμεσά μας δελεάζονται από τις φανταχτερές τηλεοπτικές διαφημίσεις και είναι έτοιμοι να πιστέψουν ότι μπορεί και η δική τους ζωή ν’ αλλάξει, αρκεί ν’ αλλάξουν μάρκα οδοντόκρεμας. Νομίζουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο που θα μπορούσε να μας φέρει την ευτυχία, αν εμείς δεν αποφασίζαμε ποιο πράγμα θα μας έκανε ευτυχισμένους. Στην πραγματικότητα, όμως, οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι στον κόσμο θα εξακολουθούσαν να παραμένουν ευτυχισμένοι ακόμα κι αν δεν τους έμεινε τίποτε άλλο εκτός από τη ζωή.

Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: ΗΣΙΟΔΟΣ - Ἀσπὶς Ἡρακλέους (450-480)

450 Ὣς ἔφατ᾽· ἀλλ᾽ οὐ πεῖθ᾽ Ἄρεος μεγαλήτορα θυμόν,
ἀλλὰ μέγα ἰάχων, φλογὶ εἴκελα τεύχεα πάλλων
καρπαλίμως ἐπόρουσε βίῃ Ἡρακληείῃ
κακκτάμεναι μεμαώς· καί ῥ᾽ ἔμβαλε χάλκεον ἔγχος,
σπερχνὸν παιδὸς ἑοῦ κοτέων περὶ τεθνηῶτος,
455 ἐν σάκεϊ μεγάλῳ. ἀπὸ δὲ γλαυκῶπις Ἀθήνη
ἔγχεος ὁρμὴν ἔτραπ᾽ ὀρεξαμένη ἀπὸ δίφρου.
δριμὺ δ᾽ Ἄρη᾽ ἄχος εἷλεν· ἐρυσσάμενος δ᾽ ἄορ ὀξὺ
ἔσσυτ᾽ ἐφ᾽ Ἡρακλέα κρατερόφρονα· τὸν δ᾽ ἐπιόντα
Ἀμφιτρυωνιάδης, δεινῆς ἀκόρητος ἀυτῆς,
460 μηρὸν γυμνωθέντα σάκευς ὑπὸ δαιδαλέοιο
οὔτασ᾽ ἐπικρατέως· διὰ δὲ μέγα σαρκὸς ἄραξε
δούρατι νωμήσας, ἐπὶ δὲ χθονὶ κάββαλε μέσσῃ.
τῷ δὲ Φόβος καὶ Δεῖμος ἐύτροχον ἅρμα καὶ ἵππους
ἤλασαν αἶψ᾽ ἐγγύς, καὶ ἀπὸ χθονὸς εὐρυοδείης
465 ἐς δίφρον θῆκαν πολυδαίδαλον· αἶψα δ᾽ ἔπειτα
ἵππους μαστιέτην, ἵκοντο δὲ μακρὸν Ὄλυμπον.
υἱὸς δ᾽ Ἀλκμήνης καὶ κυδάλιμος Ἰόλαος
Κύκνον σκυλεύσαντες ἀπ᾽ ὤμων τεύχεα καλὰ
νίσοντ᾽· αἶψα δ᾽ ἔπειτα πόλιν Τρηχῖνος ἵκοντο
470 ἵπποις ὠκυπόδεσσιν. ἀτὰρ γλαυκῶπις Ἀθήνη
ἐξίκετ᾽ Οὔλυμπόν τε μέγαν καὶ δώματα πατρός.
Κύκνον δ᾽ αὖ Κήυξ θάπτεν καὶ λαὸς ἀπείρων,
οἵ ῥ᾽ ἐγγὺς ναῖον πόλιος κλειτοῦ βασιλῆος,
[Ἄνθην Μυρμιδόνων τε πόλιν κλειτήν τ᾽ Ἰαωλκὸν
475 Ἄρνην τ᾽ ἠδ᾽ Ἑλίκην· πολλὸς δ᾽ ἠγείρετο λαός,]
τιμῶντες Κήυκα, φίλον μακάρεσσι θεοῖσιν.
τοῦ δὲ τάφον καὶ σῆμ᾽ ἀιδὲς ποίησεν Ἄναυρος
ὄμβρῳ χειμερίῳ πλήθων· τὼς γάρ μιν Ἀπόλλων
Λητοΐδης ἤνωξ᾽, ὅτι ῥα κλειτὰς ἑκατόμβας
480 ὅστις ἄγοι Πυθοῖδε βίῃ σύλασκε δοκεύων.

***
450 Έτσι είπε. Όμως του Άρη την καρδιά του γενναιόψυχου δεν έπειθε.
Έβγαλε εκείνος δυνατή ιαχή, κραδαίνοντας τα όπλα του ίδια με φλόγα,
ορμητικά εφόρμησε στο δυνατό Ηρακλή
να τον σκοτώσει λαχταρώντας. Και του ᾽ριξε τα χαλκό κοντάρι,
άγρια θυμωμένος για το γιο του που σκοτώθηκε,
απάνω στη μεγάλη ασπίδα. Μα η Αθηνά η αστραπόματη
άλλαξε την ορμή του κονταριού απλώνοντας το χέρι της απ᾽ τ᾽ άρμα.
Λύπη σφοδρή κυρίεψε τον Άρη. Το αιχμηρό το ξίφος τράβηξε
κι όρμησε στον κρατερόψυχο Ηρακλή. Κι αυτόν, καθώς ερχόταν εναντίον του,
ο γιος του Αμφιτρύωνα, ο αχόρταγος για τον αλαλαγμό τον φοβερό,
460 στο μηρί τον χτύπησε με δύναμη, σαν φάνηκε γυμνό
κάτω απ᾽ την πλουμιστή ασπίδα. Βαθιά τη σάρκα του την έσκισε
το δόρυ του κινώντας, τον έριξε καταμεσής στο χώμα.
Ο Φόβος και ο Δείμος ευθύς στον Άρη οδήγησαν κοντά το άρμα
το καλότροχο και τ᾽ άλογα, από τη γη τον σήκωσαν
που ᾽χει πλατιούς τους δρόμους και τον έβαλαν στο πολυποίκιλτο άρμα.
Ευθύς κατόπιν τ᾽ άλογα μαστίγωσαν τραβώντας στον ψηλό τον Όλυμπο.
Και της Αλκμήνης το παιδί κι ο ξακουστός Ιόλαος,
απ᾽ του Κύκνου αφαίρεσαν τους ώμους τα ωραία όπλα
κι έφυγαν. Κι αμέσως έπειτα στην πόλη της Τραχίνας ήρθανε
470 με τ᾽ άλογα τα γοργοπόδαρα. Και η αστραπόματη Αθηνά
έφτασε στον μεγάλο Όλυμπο και τα παλάτια του πατέρα της.
Τον Κύκνο πάλι ο Κήυκας τον έθαψε και πλήθος ατελείωτο,
που κατοικούσε στην πόλη του φημισμένου βασιλιά κοντά,
[στην Άνθη, την ξακουστή των Μυρμιδόνων πόλη, την Ιωλκό,
την Άρνη, την Ελίκη. Πλήθος λαός μαζεύτηκε,]
τον Κήυκα τιμώντας, τον ευνοούμενο των μακαρίων θεών.
Τον τάφο του Κύκνου και τον τύμβο αφάνισε ο Άναυρος,
φουσκωμένος με τις χειμωνιάτικες βροχές. Έτσι τον διέταξε
ο Απόλλωνας ,της Λητώς ο γιος, αφού ο Κύκνος παραμόνευε
και βίαια λήστευε αυτούς που οδηγούσαν στην Πυθώ
480 τις μεγαλόπρεπες των εκατό βοδιών θυσίες.

Τρίτη, 18 Ιουνίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Νεφέλαι (81-125)

ΣΤ. κύσον με καὶ τὴν χεῖρα δὸς τὴν δεξιάν.
ΦΕ. ἰδού. τί ἐστιν; ΣΤ. εἰπέ μοι, φιλεῖς ἐμέ;
ΦΕ. νὴ τὸν Ποσειδῶ τουτονὶ τὸν Ἵππιον.
ΣΤ. μή μοι γε τοῦτον μηδαμῶς τὸν Ἵππιον·
85 οὗτος γὰρ ὁ θεὸς αἴτιός μοι τῶν κακῶν.
ἀλλ᾽ εἴπερ ἐκ τῆς καρδίας μ᾽ ὄντως φιλεῖς,
ὦ παῖ, πιθοῦ. ΦΕ. τί οὖν πίθωμαι δῆτά σοι;
ΣΤ. ἔκστρεψον ὡς τάχιστα τοὺς σαυτοῦ τρόπους,
καὶ μάνθαν᾽ ἐλθὼν ἃν ἐγὼ παραινέσω.
90 ΦΕ. λέγε δή, τί κελεύεις; ΣΤ. καί τι πείσει; ΦΕ. πείσομαι,
νὴ τὸν Διόνυσον. ΣΤ. δεῦρό νυν ἀπόβλεπε.
ὁρᾷς τὸ θύριον τοῦτο καὶ τᾠκίδιον;
ΦΕ. ὁρῶ. τί οὖν τοῦτ᾽ ἐστὶν ἐτεόν, ὦ πάτερ;
ΣΤ. ψυχῶν σοφῶν τοῦτ᾽ ἐστὶ φροντιστήριον.
95 ἐνταῦθ᾽ ἐνοικοῦσ᾽ ἄνδρες, οἳ τὸν οὐρανὸν
λέγοντες ἀναπείθουσιν ὡς ἐστὶν πνιγεύς,
κἄστιν περὶ ἡμᾶς οὗτος, ἡμεῖς δ᾽ ἅνθρακες.
οὗτοι διδάσκουσ᾽, ἀργύριον ἤν τις διδῷ,
λέγοντα νικᾶν καὶ δίκαια κἄδικα.
100 ΦΕ. εἰσὶν δὲ τίνες; ΣΤ. οὐκ οἶδ᾽ ἀκριβῶς τοὔνομα·
μεριμνοφροντισταὶ καλοί τε κἀγαθοί.
ΦΕ. αἰβοῖ, πονηροί γ᾽, οἶδα. τοὺς ἀλαζόνας,
τοὺς ὠχριῶντας, τοὺς ἀνυποδήτους λέγεις,
ὧν ὁ κακοδαίμων Σωκράτης καὶ Χαιρεφῶν.
105 ΣΤ. ἢ ἤ, σιώπα· μηδὲν εἴπῃς νήπιον.
ἀλλ᾽ εἴ τι κήδει τῶν πατρῴων ἀλφίτων,
τούτων γενοῦ μοι σχασάμενος τὴν ἱππικήν.
ΦΕ. οὐκ ἂν μὰ τὸν Διόνυσον, εἰ δοίης γέ μοι
τοὺς φασιανοὺς οὓς τρέφει Λεωγόρας.
110 ΣΤ. ἴθ᾽, ἀντιβολῶ σ᾽, ὦ φίλτατ᾽ ἀνθρώπων ἐμοί,
ἐλθὼν διδάσκου. ΦΕ. καὶ τί σοι μαθήσομαι;
ΣΤ. εἶναι παρ᾽ αὐτοῖς φασὶν ἄμφω τὼ λόγω,
τὸν κρείττον᾽, ὅστις ἐστί, καὶ τὸν ἥττονα.
τούτοιν τὸν ἕτερον τοῖν λόγοιν, τὸν ἥττονα,
115 νικᾶν λέγοντά φασι τἀδικώτερα.
ἢν οὖν μάθῃς μοι τὸν ἄδικον τοῦτον λόγον,
ἃ νῦν ὀφείλω διὰ σέ, τούτων τῶν χρεῶν
οὐκ ἂν ἀποδοίην οὐδ᾽ ἂν ὀβολὸν οὐδενί.
ΦΕ. οὐκ ἂν πιθοίμην· οὐ γὰρ ἂν τλαίην ἰδεῖν
120 τοὺς ἱππέας τὸ χρῶμα διακεκναισμένος.
ΣΤ. οὐκ ἄρα μὰ τὴν Δήμητρα τῶν γ᾽ ἐμῶν ἔδει,
οὔτ᾽ αὐτὸς οὔθ᾽ ὁ ζύγιος οὔθ᾽ ὁ σαμφόρας·
ἀλλ᾽ ἐξελῶ σ᾽ ἐς κόρακας ἐκ τῆς οἰκίας.
ΦΕ. ἀλλ᾽ οὐ περιόψεταί μ᾽ ὁ θεῖος Μεγακλέης
125 ἄνιππον. ἀλλ᾽ εἴσειμι, σοῦ δ᾽ οὐ φροντιῶ.


***
ΣΤΡ. Δώσ᾽ μου το χέρι σου, έλα, φίλησέ με.
ΦΕΙ. Νά! Τί είναι; ΣΤΡ. Πες μου, μ᾽ αγαπάς, παιδί μου;
ΦΕΙ. Ναι, μά τον αλογόθεο Ποσειδώνα.
ΣΤΡ. Όχι τον αλογόθεο· η αιτία
είν᾽ ο θεός αυτός των συμφορών μου.
Μα αν μ᾽ αγαπάς με την καρδιά σου, γιε μου,
κάμε ό,τι θα σου πω. ΦΕΙ. Τί θες να κάμω;
ΣΤΡ. Άλλαξε ευθύς τρόπο ζωής και σύρε
να μάθεις όσα εγώ θα σ᾽ ορμηνέψω.
90 ΦΕΙ. Και τί προστάζεις; ΣΤΡ. Θα μ᾽ ακούσεις; ΦΕΙ. Ναι·
μά το Διόνυσο. ΣΤΡ. Κοίταξε έξω. Βλέπεις
εκείνη την πορτούλα, το σπιτάκι;
ΦΕΙ. Βλέπω. Μα, αλήθεια, τί είν᾽ αυτό, πατέρα;
ΣΤΡ. Σοφών πνευμάτων αργαστήρι. Μένουν
σ᾽ αυτό κάτι άντρες που διδάσκουν ότι
ο ουρανός είναι φούρνος και μας ζώνει
γύρω γύρω, κι εμείς τα κάρβουνά του.
Σε κάνουν άξιο, αν πληρωθούν, να βγαίνεις
στα λόγια νικητής, άδικα ή δίκια.
100 ΦΕΙ. Και ποιοί είναι; ΣΤΡ. Πώς τους λεν δεν καλοξέρω·
μελετοερευνητές πολύ σπουδαίοι.
ΦΕΙ. Πουφ! Είναι κάτι λέτσοι· ξέρω, ξέρω.
Μιλάς γι᾽ αυτούς τους κάτωχρους αγύρτες,
τους ξυπόλυτους· ένας, ο βλαμμένος
Σωκράτης και μαζί κι ο Χαιρεφώντας.
ΣΤΡ. Μη σαλιαρίζεις· πάψε. Αν για τ᾽ αλεύρι
γνοιάζεσαι του πατέρα σου, παράτα
τις ιππασίες και γίνε μαθητής τους.
ΦΕΙ. Α, μά το Διόνυσο, όχι, κι αν μου δώσεις
τους φασιανούς που θρέφει ο Λεωγόρας.
110 ΣΤΡ. Ω σε ικετεύω, εσέ, τον πιο ακριβό μου
στον κόσμο αυτόν. ΦΕΙ. Και τί ζητάς να μάθω;
ΣΤΡ. Αυτοί οι σοφοί δυο λόγους, όπως λένε,
το δυνατό και τον αδύνατο, έχουν.
Ο αδύνατος υποστηρίζει, λένε,
τ᾽ άδικο, μα νικά τον άλλο ωστόσο.
Τον άδικο αυτό λόγο αν πας και μάθεις,
από τα χρέη που έκαμα για σένα
ούτε έναν οβολό δε θα πληρώσω.
ΦΕΙ. Ποτέ! Τους καβαλάρηδες πώς θέλεις
120 ν᾽ αντικρίσω, το χρώμα μου σα χάσω;
ΣΤΡ. Ε τότε, μά τη Δήμητρα, απ᾽ το βιος μου
δεν τρώτε πια ούτ᾽ εσύ ούτε τ᾽ άλογά σου,
ή τ᾽ αμαξιού σου ή το άλλο το αστεράτο·
να γκρεμιστείς να φύγεις απ᾽ το σπίτι.
ΦΕΙ. Δε θα μ᾽ αφήσει δίχως άτι ο θειος μου
ο Μεγακλής. Κάμε ό,τι θέλεις· φεύγω.
Μπαίνει στο εσωτερικό του σπιτιού.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΑΝΤΕΙΣ - ΔΗΜΩ

Η Δημώ ήταν Σίβυλλα που καταγόταν από την Κύμη της Οπικής. Οι Κυμαίοι όμως δεν είχαν να πουν κανένα χρησμό αυτής της γυναίκας, αλλά έδειχναν μια μικρή υδρία από πέτρα στο ιερό του Απόλλωνα και έλεγαν ότι εκεί βρίσκονταν τα οστά της (Παυσ. 10.12.7-10).*
----------------------
*10.12.7 Ἐρυθραῖοι δὲἀμφισβητοῦσι γὰρ τῆς Ἡροφίλης προθυμότατα ἙλλήνωνΚώρυκόν τε καλούμενον ὄρος καὶ ἐν τῷ ὄρει σπήλαιον ἀποφαίνουσι, τεχθῆναι τὴν Ἡροφίλην ἐν αὐτῷ λέγοντες, Θεοδώρου δὲ ἐπιχωρίου ποιμένος καὶ νύμφης παῖδα εἶναι· Ἰδαίαν δὲ ἐπίκλησιν γενέσθαι τῇ νύμφῃ κατ’ ἄλλο μὲν οὐδέν, τῶν δὲ χωρίων τὰ δασέα ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἴδας τότε ὀνομάζεσθαι. τὸ δὲ ἔπος τὸ ἐς τὴν Μάρπησσον καὶ τὸν ποταμὸν τὸν Ἀϊδωνέα, τοῦτο οἱ Ἐρυθραῖοι τὸ ἔπος ἀφαιροῦσιν ἀπὸ τῶν χρησμῶν
10.12.8 τὴν δὲ ἐπὶ ταύτῃ χρησμοὺς κατὰ ταὐτὰ εἰποῦσαν ἐκ Κύμης τῆς ἐν Ὀπικοῖς εἶναι, καλεῖσθαι δὲ αὐτὴν Δημὼ συνέγραψεν Ὑπέροχος ἀνὴρ Κυμαῖος. χρησμὸν δὲ οἱ Κυμαῖοι τῆς γυναικὸς ταύτης ἐς οὐδένα εἶχον ἐπιδείξασθαι, λίθου δὲ ὑδρίαν ἐν Ἀπόλλωνος ἱερῷ δεικνύουσιν οὐ μεγάλην, τῆς Σιβύλλης ἐνταῦθα κεῖσθαι φάμενοι τὰ ὀστᾶ
10.12.9 ἐπετράφη δὲ καὶ ὕστερον τῆς Δημοῦς παρ’ Ἑβραίοις τοῖς ὑπὲρ τῆς Παλαιστίνης γυνὴ χρησμολόγος, ὄνομα δὲ αὐτῇ Σάββη· Βηρόσου δὲ εἶναι πατρὸς καὶ Ἐρυμάνθης μητρός φασι Σάββην· οἱ δὲ αὐτὴν Βαβυλωνίαν, ἕτεροι δὲ Σίβυλλαν καλοῦσιν Αἰγυπτίαν
10.12.10 Φαεννὶς δὲ θυγάτηρ βασιλεύσαντος ἀνδρὸς ἐν Χάοσι καὶ αἱ Πέλειαι παρὰ Δωδωναίοις ἐμαντεύσαντο μὲν ἐκ θεοῦ καὶ αὗται, Σίβυλλαι δὲ ὑπὸ ἀνθρώπων οὐκ ἐκλήθησαν. τῆς μὲν δὴ πυθέσθαι τὴν ἡλικίαν καὶ ἐπιλέξασθαι τοὺς χρησμούς Ἀντιόχου γὰρ μετὰ τὸ ἁλῶναι Δημήτριον αὐτίκα ἐς τὴν ἀρχὴν καθισταμένου γέγονε Φαεννίς. τὰς Πελειάδας δὲ Φημονόης τε ἔτι προτέρας γενέσθαι λέγουσι καὶ ᾆσαι γυναικῶν πρώτας τάδε τὰ ἔπη·Ζεὺς ἦν, Ζεὺς ἐστίν, Ζεὺς ἔσσεται· μεγάλε Ζεῦ.
Γᾶ καρποὺς ἀνίει, διὸ κλῄζετε Ματέρα γαῖαν.


 

Πρώτες αγάπες κι αργοπορημένες ενηλικιώσεις

Είναι η πρώτη αγάπη και παντοτινή; Θεωρητικά, ίσως ναι. Πρακτικά, όχι πάντα. Υπάρχει, άλλωστε, τίποτα πραγματικά παντοτινό; Όλα είναι θνητά. Η φύση έχει αποφασίσει πως το τέλος είναι αναγκαίο, ώστε να διατηρείται η ισορροπία. Και, αργά ή γρήγορα, το φινάλε έρχεται.

Οι πρώτες αγάπες έχουν τις ρίζες τους κάπου στο γυμνάσιο και στο λύκειο. «Θες να τα φτιάξουμε;», η μαγική ερώτηση. Ένα φιλί η επισφράγιση ενός αμήχανου δεσμού, που αρχικά περιλαμβάνει το χέρι του ενός πάνω στου άλλου στο διάλειμμα του σχολείου και σινεμά τα Σάββατα. Σαφώς και πειράγματα των κολλητών και ψιθύρους μεταξύ συμμαθητών που μεταφέρουν τα νέα. Έπειτα, πεσμένους βαθμούς, ξενύχτια στο τηλέφωνο, κλάματα, ψέματα στους γονείς για το πού βρίσκεσαι και τι κάνεις. Μαμάδες εν εξάλλω, μπαμπάδες που ξαφνικά έντρομοι θυμούνται να ενημερώσουν για την αντισύλληψη.

Τότε όλο αυτό το μπάχαλο ήταν όλος σου ο κόσμος. Πρωτόγνωρη εμπειρία και διόλου διαχειρίσιμη. Και δε σε καταλαβαίνει και κανείς. «Και ποιος νοιάζεται για τους βαθμούς, τέλος πάντων; Εδώ ο κόσμος καίγεται.» Τώρα που τα θυμάσαι, χαμογελάς κι αναρωτιέσαι πώς πέρασαν τόσο γρήγορα τα χρόνια. Και τι να κάνει, άραγε, εκείνη η ψυχή που μοιραστήκατε τους πρώτους δυνατούς χτύπους της καρδιάς σας;

Κάποιοι, βέβαια, δεν αναρωτιούνται και τόσο, καθώς οι καρδιές τους άργησαν να ρίξουν ρυθμούς κι έμειναν συγχρονισμένες για κάμποσο καιρό παραπάνω. Εκείνοι οι γνωστοί άγνωστοι, τα ζευγαράκια που όλο το σχολείο ήξερε. Ήταν τόσο καιρό μαζί που ήταν αδύνατο όταν αναφερθείς στον ένα να μην πεις μια κουβέντα και για τον άλλο. Ακόμα κι οι καθηγητές τους είχαν πάρει χαμπάρι και τους έκαναν πλάκα. Ακόμα και τα «πεθερικά» γνώρισαν κι έγιναν κατά κάποιον τρόπο παιδιά τους.

Μαζί στα διαλείμματα, στην τάξη, στις εκδρομές, στις εξόδους, στις εξετάσεις, στις διακοπές. Και το σχολείο τελείωσε κι εκείνοι ήταν ακόμη μαζί, αχώριστοι. Ήταν βέβαιοι πως μια μέρα θα παντρευτούν. Και τη σχεδίαζαν αυτή τη μέρα. Ονειρεύονταν το κοινό τους σπίτι. Είχαν αποφασίσει και τα ονόματα των παιδιών τους. Α, θα υιοθετούσαν και σκύλο! Κι έφτασαν κοντά, μιας κι η κοινή τους πορεία κράτησε 5, 8, 10, 15 χρόνια.

Μα το «για πάντα» κάποιες φορές είναι λίγο πιο σύντομο απ’ όσο μπορεί να το ‘χει στο μυαλό της μια ρομαντική ψυχή. Κι αυτά τα ζευγάρια που κανείς δεν πίστευε πως θα χωρίσουν, ήρθε μια μέρα που τα τσούγκρισαν και πήρε ο καθένας τον δρόμο του. Και δεν ήρθε δα και το τέλος του κόσμου. Για εκείνους, όμως, έστω για λίγο, ήρθε. Βασικά μάλλον καλύτερα, άλλαξαν κόσμο. Απότομα. Κι οι απότομες αλλαγές είναι ολίγον άτσαλες.

Τότε που όλοι οι άλλοι έβγαιναν κι έπιναν και ξενυχτούσαν κι απογοητεύονταν κι έτρωγαν τα μούτρα τους και πονούσαν και μάθαιναν, εκείνοι είχαν βολευτεί ο ένας στην αγκαλιά του άλλου. Σε μια αγκαλιά στην οποία μπήκαν πριν καν βγουν από αυτή της μαμάς τους. Κι έτσι, προστατευμένοι κι ασφαλείς, μεγάλωναν μαζί, μένοντας, όμως, παιδιά. Κι όταν βγήκαν από αυτήν την αγκαλιά και πια η αγκαλιά της μαμάς δεν τους χωρούσε ολόκληρους, έμειναν εκτεθειμένοι. Σε έναν νέο κόσμο. Στον ενήλικο κόσμο.

Και τη φάση που οι φίλοι τους την είχαν ήδη περάσει, εκείνοι ξεκίνησαν να την περνούν τότε. Ξαφνικά ενηλικιώθηκαν, μα παράλληλα ξαναπέρασαν μια ακόμη εφηβεία. Έκαναν μαζεμένες τρέλες που είχαν χρόνια να κάνουν. Γνώρισαν ανθρώπους, ξαναβρήκαν ανθρώπους. Πειραματίστηκαν. Ζορίστηκαν αρκετά. Ανεξαρτητοποιήθηκαν κι έκαναν πια μόνοι τους αυτά που άλλοτε τα έκαναν υπό την ασφάλεια της συντροφιάς κάποιου άλλου. Και το σοβαρότερο. Πλέον τα προβλήματά τους έγιναν ολόδικά τους, χωρίς να μπορούν να τα σπάσουν στα δυο και να κουβαλήσει λίγο βάρος κι ο άλλος.

Μα, όπως όλα τα πράγματα στη ζωή, έτσι κι αυτός ο νέος κόσμος συνηθίζεται. Κι έπειτα έρχεται η ισορροπία. Κάποιος θα βιαστεί να πει πως μια μεγάλη σχέση από τόσο μικρή ηλικία είναι λάθος, καθώς όταν λήξει φέρνει μεγάλη αναστάτωση. Εγώ θα πω πως απλώς είναι μια εμπειρία που έρχεται νωρίς και μια ενηλικίωση που λίγο καθυστερεί. Στις ανθρώπινες σχέσεις λάθος και σωστό δεν υπάρχει, έτσι δεν είναι;

Βigorexia: Νέα διατροφική διαταραχή;

Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι εξοικειωμένοι με τον όρο νευρική ανορεξία και την ιδέα ότι η πίεση συμμόρφωσης στα πρότυπα του λεπτού σώματος και της ομορφιάς οδηγεί πολλούς ανθρώπους να λιμοκτονούν για να αποκτήσουν την εικόνα του σώματος που επιθυμούν. Αλλά υπάρχει και η άλλη όψη αυτού του νομίσματος. Το 1997, ο όρος Μυϊκή Δυσμορφική Διαταραχή, αναφερόμενη και ως “bigorexia” επινοήθηκε για να περιγράψει την αναπτυσσόμενη κατάσταση.

Τα άτομα που παλεύουν με τη ΜΔΔ έχουν παγιδευτεί σ' ένα πρότυπο που απαιτεί να εργάζονται πάνω στην αύξηση της μυϊκής τους ανάπτυξης. Αντιλαμβάνονται το σώμα τους ως μικρού μεγέθους, γι' αυτό το λόγο επιδίδονται σε δίαιτες και ασκήσεις προσανατολισμένες στην ενίσχυση της μυϊκής ανάπτυξης. Αυτή η αντίληψη, της έλλειψης μυϊκής ανάπτυξης, τους κάνει να πιστεύουν ότι είναι άσχημοι. Αν και τα δύο φύλα μπορεί να αναπτύξουν τη διαταραχή, κυρίως επηρεάζει τους άνδρες, πιθανώς λόγω των πολιτιστικών πιέσεων να είναι μυώδεις και δυνατοί.

Είναι η bigorexia διατροφική διαταραχή;


Τα άτομα που πάσχουν από ΜΔΔ, τυπικά δεν ανησυχούν για την αύξηση ή απώλεια βάρους με τον τρόπο που συμβαίνει στις διατροφικές διαταραχές. Πρωταρχικά ενοχλούνται λόγω της έλλειψης μυϊκής ανάπτυξης και του μικρού τους μεγέθους σώματος. Για αυτό το λόγο η “bigorexia” δεν είναι διατροφική διαταραχή. Θεωρείται ότι είναι μια παραλλαγή ή υποκατηγορία της Σωματοδυσμορφικής Διαταραχής. Ωστόσο, διαταραγμένες διατροφικές πρακτικές μπορεί να χρησιμοποιηθούν από τα άτομα που υποφέρουν από αυτή τη διαταραχή.

Βigorexia και ομάδες υψηλού κινδύνου


Η μυϊκή δυσμορφική διαταραχή είναι μια αναδυόμενη κατάσταση που πρωταρχικά επηρεάζει τους άνδρες bodybuilders. Αυτά τα άτομα έχουν εμμονές να γίνουν επαρκώς μυώδεις. Οι καταναγκασμοί που εμφανίζονται συνακολούθως, έχουν να κάνουν με το ξόδεμα πολλών ωρών στο γυμναστήριο, τη σπατάλη υπέρογκων ποσών σε αναποτελεσματικά προγράμματα ασκήσεων, ξόδεμα χρημάτων στα συμπληρώματα διατροφής, υιοθέτηση διαταραγμένων διατροφικών συνηθειών, ακόμη και χρήση ουσιών.

Κριτήρια ΜΔΔ / Bigorexia


Υπεραπασχόληση με ένα ή περισσότερα αντιλαμβανόμενα ελαττώματα στην εξωτερική εμφάνιση που δεν είναι εμφανή στους άλλους.

Ανάπτυξη από το άτομο επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών όπως για παράδειγμα, επίμονο κοίταγμα στον καθρέφτη, υπερβολική περιποίηση, αναζήτηση επιβεβαίωσης ή ενέργειες όπως σύγκριση της εμφάνισής του με των άλλων, λόγω ανησυχίας του.

Η υπεραπασχόληση με την εικόνα σώματος προκαλεί, κλινικώς, σημαντικό στρες ή ανεπάρκεια στη λειτουργικότητα στο κοινωνικό, επαγγελματικό επίπεδο και σε άλλες περιοχές.

Η υπεραπασχόληση με την εμφάνιση δε σχετίζεται με άλλη διαταραχή όπως για παράδειγμα, δυσαρέσκεια για το σχήμα και το μέγεθος του σώματος λόγω νευρικής ανορεξίας.

Σοβαρότητα της ΜΔΔ / Βigorexia


Η ΜΔΔ είναι μια διαταραχή που προκαλεί πολύ στρες. Κάποιοι άνδρες ασχολούνται τόσο πολύ με τη μυϊκή ανάπτυξη που χάνουν κοινωνικές εκδηλώσεις, την εργασία τους και ακόμη και τότε συνεχίζουν να προπονούνται από το να διακόψουν το πρόγραμμα γυμναστικής τους. Ανίκανοι να πετύχουν ένα μη ρεαλιστικό στόχο, εμπλέκονται σε μία κατάσταση που απαιτεί το ξόδεμα πολλών χρημάτων στα διατροφικά συμπληρώματα και είναι συχνό το φαινόμενο του πειραματισμού και με αναβολικά.

Αυτά τα φάρμακα προάγουν τη γρήγορη αύξηση της μυϊκής μάζας προκαλώντας όμως ταυτόχρονα πολλές παρενέργειες όπως είναι η αύξηση της χοληστερόλης, η υπερπλασία του προστάτη, η ακμή, η γυναικομαστία κ.α. Η διακοπή της λήψης στεροειδών αναβολικών μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη και έχει συνδεθεί και με την αυτοκτονία.

Πόσους ανθρώπους επηρεάζει η ΜΔΔ / Βigorexia


Η συχνότητα της εμφάνισης της ΜΔΔ είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Ερευνητές ισχυρίζονται ότι πάνω από το 10% των “bodybuilders” εμφανίζουν κυρίαρχα συμπτώματα ΜΔΔ και ότι ο συνολικός αριθμός των ανδρών όλων των ηλικιών στις ΗΠΑ που έχουν κάνει χρήση στεροειδών αναβολικών μπορεί να αγγίξει και τα 2 εκατομμύρια. Στον πληθυσμό των “bodybuilders”, κάποιοι μπορεί να μην πληρούν τα επίσημα κριτήρια για μυϊκή δυσμορφία, ωστόσο μπορεί να επιδεικνύουν ανησυχία για την εικόνα του σώματος που μπορεί να προκαλεί υψηλά επίπεδα στρες. Από την άλλη, πολλοί bodybuilders είναι εθισμένοι στη χρήση αναβολικών και μπορεί να θεωρούν ότι οι ενεργειές τους είναι μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής, χωρίς να αντιλαμβάνονται την παθολογική συμπεριφορά τους με αποτέλεσμα να μην απευθύνονται σε υπηρεσίες υγείας.

Αίτια ΜΔΔ / Βigorexia


O αυξανόμενος αριθμός των ανδρών που είναι δυσαρεστημένοι με τη μυϊκή ανάπτυξή τους και με την εικόνα του σώματός τους, σχετίζεται με τη δυτική κουλτούρα και τα πρότυπα που προωθεί. Τα παιδιά, από μικρή ηλικία παίζουν με φιγούρες και σούπερ ήρωες με μη ρεαλιστικά σωματικά χαρακτηριστικά. Επίσης, το ημίγυμνο γυμνασμένο ανδρικό σώμα αποτελεί διαφημιστικό εργαλείο με αποτέλεσμα να πυροδοτούνται οι ανασφάλειες των ανδρών.

Και γιατί είναι άραγε σημαντικό στον 21ο αιώνα να έχουν οι άνδρες μύες;
Καθώς οι ρόλοι των φύλων αλλάζουν και οι γυναίκες ξεπερνούν τους άνδρες στην εκπαίδευση και στην εργασία, οι άνδρες θεωρούν ότι κλονίζεται το παραδοσιακό status. Μια κλονισμένη λοιπόν ταυτότητα φύλου ενδέχεται μερικώς να εξηγεί την ανάπτυξη του “bodybuilding”, της επίδειξης αρρενωπότητας και ναρκισσισμού. Ωστόσο, οι γυναίκες αν και ελκύονται από γυμνασμένους άνδρες, οι περισσότερες δε βρίσκουν ελκυστικό ένα υπερβολικά γυμνασμένο και μυώδες ανδρικό σώμα. Τέλος, είναι πιθανό ο bodybuilder να κυνηγάει ένα “καλό” σώμα για να νιώσει καλά με τον εαυτό του.

Ο Μονταίνιος και τα βιβλία

«Όταν ήμουν νέος σπούδαζα από ματαιοδοξία· στη συνέχεια, για να μάθω· τώρα, για να διασκεδάσω». Έτσι γράφει ο Μονταίνιος στα Δοκίμιά του, Η ανάγνωση και τα βιβλία καλύπτουν όλη τη ζωή του Γάλλου φιλοσόφου: δεν είναι πλέον όργανο πολυμάθειας ή ευκαιρία για ψυχαγωγία· οι αναγνώσεις για τον Μονταίνιο γίνονται το πορτρέτο του συγγραφέα, ο οποίος διερευνά τον εαυτό του μέσα από αυτό που διαβάζει.

Περί βιβλίων

Ουδόλως αμφισβητώ πως συχνά μου συμβαίνει να μιλώ για πράγματα που πραγματεύονται καλύτερα, και πιο αληθινά, οι δάσκαλοι του επαγγέλματος. Αυτή είναι η σωφροσύνη των φυσικών μου λειτουργιών, και σε καμία περίπτωση των επίκτητων και αυτός που θα με κάνει να σωπάσω από άγνοια δεν θα με αδικήσει, γιατί θα απαντούσα με δυσκολία για τους συλλογισμούς μου σε άλλους, εγώ που δεν απαντώ γι’ αυτούς ούτε στον ίδιο μου τον εαυτό μου και δεν είμαι ικανοποιημένος από αυτούς.

Αυτός που αναζητά επιστήμη, να πάει να την ψαρέψει εκεί που βρίσκεται: δεν υπάρχει κάτι που να επαγγέλλομαι λιγότερο. Αυτές είναι οι δικές μου φαντασιώσεις, με τις οποίες δεν προσπαθώ επ’ ουδενί να γνωρίσω τα πράγματα, αλλά τον ίδιο μου τον εαυτό: ίσως θα μου γίνουν γνωστά μια μέρα, ή υπήρξαν γνωστά κάποια εποχή, οπότε η τύχη μπόρεσε να με οδηγήσει στα βήματα όπου εξηγήθηκαν.

Αλλά δεν το θυμάμαι πια. Και αν είμαι κάποιος που διαβάζει κάτι, είμαι και κάποιος που δεν συγκρατεί τίποτα. Έτσι, δεν εγγυώμαι καμία σιγουριά, παρά μόνο να γνωστοποιήσω σε ποιο σημείο φτάνει, μέχρι στιγμής, η γνώση που έχω. Μην παρατηρείται τα επιχειρήματα, αλλά τον τρόπο που τα διαχειρίζομαι.

Μπορεί να δει κανείς, μέσα από αυτό που δανείζομαι, εάν ξέρω να διαλέξω με τι να δώσω λάμψη στην κουβέντα μου - επειδή οι άλλοι λένε αυτό που δεν μπορώ να πω τόσο καλά, είτε λόγω γλωσσικής ανεπάρκειας είτε λόγω έλλειψης κρίσης.

Δεν μετρώ τα δάνειά μου, τα ζυγίζω. Και αν ήθελα να τα μετρήσω με αριθμό, θα είχα χρεωθεί διπλά. Είναι όλοι, ή σχεδόν όλοι, τόσο διάσημα αρχαία ονόματα που συστήνονται επαρκώς χωρίς εμένα.

Από τους συλλογισμούς και τις ιδέες που μεταφέρω στο πεδίο μου και ανακατεύω με τις δικές μου, έχω περιστασιακά παραλείψει να υποδείξω τον συγγραφέα, για να περιορίσω το θράσος αυτών των βιαστικών κρίσεων που γίνονται για όλα τα είδη των γραπτών: κυρίως για τα νεανικά γραπτά αντρών που ζουν ακόμα, και είναι γραμμένα στην καθομιλουμένη, πράγμα που επιτρέπει σε όλους να μιλήσουν γι’ αυτά και να τα ψέξουν για χυδαιότητα, ακόμα και ως προς την έννοια και τον σχεδίασμά τους, θέλω να δώσουν μια γροθιά στον Πλούταρχο πάνω στη δική μου μύτη, και να προσβάλουν τον Σενέκα μέσα από εμένα.

Πρέπει να κρύψω την αδυναμία μου κάτω από αυτούς τους μεγάλους συγγραφείς, θα ήθελα κάποιος να ήξερε να με απαλλάξει από τις γραφές που δεν είναι δικές μου - αλλά με σαφήνεια κρίσης και μόνο διακρίνοντας τη δύναμη και την ομορφιά του επιχειρήματος. Διότι εγώ, που λόγω έλλειψης μνήμης βρίσκομαι ανά πάσα στιγμή σε αδυναμία να τις ξεχωρίσω ανάλογα με την προέλευσή τους, γνωρίζω πολύ καλά, μετρώντας τη δύναμή μου, πως το δικό μου έδαφος είναι επ’ ουδενί ικανό να παραγάγει κάποια υπερβολικά θαυμάσια λουλούδια που βρίσκω διάσπαρτα, και που όλοι οι καρποί του κήπου μου δεν θα μπορούσαν να ισοσκελίσουν.

Σε αυτό είμαι υποχρεωμένος να απαντήσω, αν αποτυγχάνω από μόνος μου, αν στους συλλογισμούς μου υπάρχει ματαιοδοξία και ελάττωμα που δεν τα νιώθω καθόλου ή αν δεν είμαι σε θέση να τα αισθανθώ αν μου τα δείξουν. Στην πραγματικότητα, ορισμένα ελαττώματα συχνά ξεφεύγουν μπροστά στα μάτια μας, αλλά η ασθένεια της κρίσης συνίσταται στο να μην μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε πότε κάποιος άλλος μας τα επισημαίνει. Η επιστήμη και η αλήθεια μπορούν να διαμένουν μέσα μας χωρίς την κρίση, και η κρίση μπορεί εξίσου να βρεθεί χωρίς αυτές, μάλιστα η αναγνώριση της άγνοιας είναι ένα από τα πιο ωραία και σίγουρα τεκμήρια κρίσης που γνωρίζω. Δεν έχω άλλο λοχία για να παρατάξει τα κομμάτια μου, παρά μόνο την τύχη.

Καθώς οι φαντασιώσεις μου παρουσιάζονται, τις συγκεντρώνω: κάποιες φορές συναθροίζονται ως όχλος, άλλες φορές μπαίνουν σε σειρά, θέλω να βλέπει κανείς το φυσιολογικό και συνηθισμένο μου βήμα, ακανόνιστο όπως είναι. Αφήνομαι να πηγαίνω όπως είμαι. Έτσι, εδώ δεν υπάρχουν επιχειρήματα που δεν επιτρέπεται να αγνοεί κανείς, και από εδώ δεν μπορεί να μιλά κανείς τυχαία και χωρίς προετοιμασία. Σίγουρα, θα ήθελα να έχω μια πιο τέλεια αντίληψη για τα πράγματα, αλλά δεν θέλω να πληρώσω το ακριβό αντίτιμό της. Ο σκοπός μου είναι να περάσω ήσυχα, και όχι κουραστικά, το υπόλοιπο της ζωής μου. Δεν υπάρχει κάτι για το οποίο να θέλω να σπαζοκεφαλιάζω, οπωσδήποτε όχι για την επιστήμη, όσο μεγάλη και αν είναι η αξία της. Στα βιβλία αναζητώ μόνο λίγη χαρά με μια τίμια ενασχόληση- ή αν μελετώ, ψάχνω μόνο την επιστήμη που ασχολείται με τη γνώση του εαυτού μου και με διδάσκει να πεθάνω καλά και να ζήσω καλά:

Has mens ad metas sudet oportet equus.

Οι δυσκολίες, εάν συναντώ κάποιες διαβάζοντας, δεν αφήνω να με φθείρουν. Αφού συγκρουστώ μαζί τους μια-δυο φορές, τις αφήνω να περάσουν. Εάν έμενα εκεί, θα έχανα τον εαυτό μου και θα έχανα χρόνο: επειδή έχω ένα πνεύμα που κρίνει με την πρώτη ματιά. Αυτό που δεν βλέπω με την πρώτη, το βλέπω ακόμα λιγότερο εάν επιμείνω.

Δεν κάνω τίποτα χωρίς παρόρμηση. Και η επιμονή σε μια υπερβολικά τεταμένη προσπάθεια θολώνει την κρίση μου, την ταράζει και την αποδυναμώνει. Το όραμά μου μπερδεύεται και χάνεται. Πρέπει να το απομακρύνω και να το επαναφέρω με διαλείμματα

Όπως για να κρίνεις το μεγαλείο του άλικου χρώματος, συστήνεται να το ρίξεις μπροστά στα μάτια σου και να το κουνήσεις αρκετές φορές, με γρήγορες και επαναλαμβανόμενες κινήσεις.

Αν αυτό το βιβλίο με ενοχλήσει, παίρνω ένα άλλο· και το εφαρμόζω μόνο σε εκείνες τις στιγμές που η πλήξη του να μην κάνω τίποτε αρχίζει να με συνεπαίρνει. Δεν ασχολούμαι με τους νέους, επειδή οι αρχαίοι μου φαίνονται πιο ζουμεροί και ακμαίοι- ούτε με τους Έλληνες, επειδή η κρίση μου δεν ικανοποιείται με μια παιδαριώδη και ερασιτεχνική κατανόηση.

Ανάμεσα στα ευχάριστα βιβλία βρίσκω άξια της προσοχής μας, από τους μοντέρνους, το Δεκαήμερο του Βοκκάκιου, τον Ραμπελαί, τους Ασπασμούς του Γιοχάνες Σεκοΰντους, αν μπορεί κανείς να τα κατανοήσει με αυτόν τον ορισμό. Ως προς τα Amadigi (επικό ποίημα του Μπερνάρντο Τάσσο, 1560 - ΣτΜ) και τέτοιου είδους κείμενα, ουδέποτε είχαν τη δύναμη να με ψυχαγωγήσουν, ούτε όταν ήμουν παιδί, θα πω και αυτό, με θάρρος ή θράσος, πως αυτή η παλιά, ναρκωμένη ψυχή δεν αφήνεται πλέον να παρακινηθεί όχι μόνο από τον Αριόστο, αλλά ούτε καν από τον καλό Οβίδιο: η ευκολία και οι εφευρέσεις του, που μια εποχή με είχαν εκστασιάσει, τώρα με δυσκολία διατηρούν την προσοχή μου.

Εγώ λέω ελεύθερα την άποψή μου για όλα τα πράγματα, ακόμα και γι’ αυτά που ίσως ξεπερνούν τις δυνατότητάς μου, και που πιστεύω πως επ’ ουδενί είναι της δικαιοδοσίας μου. Η γνώμη που εκφράζω συμβάλλει στο να δείξει το μέγεθος της οπτικής μου, όχι το μέγεθος των πραγμάτων.

Όταν νιώθω αηδιασμένος από τον Αξίοχο του Πλάτωνα, ως ένα έργο χωρίς ζωντάνια για έναν τέτοιο συγγραφέα, η κρίση μου δεν εμπιστεύεται τον εαυτό της: δεν είναι τόσο ανόητη ώστε να αντιτάσσεται στην αυθεντία τόσων άλλων διάσημων αρχαίων κριτικών, που τους θεωρεί οδηγούς και αφέντες της, και είναι μάλλον χαρούμενη που κάνει λάθος. Την παίρνει μαζί της και κατηγορεί τον εαυτό της, είτε πως μένει στην επιφάνεια, αδυνατώντας να εισχωρήσει σε βάθος, είτε πως κοιτάζει τα πράγματα υπό ψεύτικο φως. Ικανοποιείται μόνο μέσα από τη σύγχυση και την αταξία- όσο για την αδυναμία της, την αναγνωρίζει και ευχαρίστως την ομολογεί. Σκέφτεται για να ερμηνεύσει σωστά τα φαινόμενα που η νόησή της ,της παρουσιάζει- αλλά αυτά είναι αδύναμα και ατελή. Το μεγαλύτερο μέρος των μύθων του Αισώπου έχουν παρόμοια νοήματα και ερμηνείες. Όσοι τους δίνουν αλληγορική ερμηνεία επιλέγουν μια πλευρά που ταιριάζει ωραία στο παραμύθι, αλλά συνήθως είναι μόνο η πρώτη, επιφανειακή ανάγνωση- υπάρχουν άλλες πιο ζωντανές, πιο βασικές και μύχιες, στις οποίες δεν ήξεραν να διεισδύσουν: αυτό ακριβώς κάνω εγώ.

Αλλά, για να συνεχίσω την πορεία μου, πάντα πίστευα πως στην ποίηση ο Βιργίλιος, ο Λουκρήτιος, ο Κάτουλος και ο Οράτιος κατέχουν, μακράν, την πρώτη θέση: κυρίως ο Βιργίλιος στα Γεωργικά, που θεωρώ το πιο τέλειο ποιητικό έργο- συγκρίνοντας με τα Γεωργικά, μπορεί κανείς εύκολα να δει πως υπάρχουν κομμάτια στην Αινειάδα που ο συγγραφέας θα μπορούσε να έχει περάσει από ένα ακόμα ξεσκόνισμα, αν είχε τη δυνατότητα. Και το πέμπτο βιβλίο στην Αινειάδα μου φαίνεται το πιο τέλειο.

Μου αρέσει και ο Λουκάνο, και τον διαβάζω ευχαρίστως- όχι τόσο για το στιλ του, όσο για την ίδια του την αξία και για την αλήθεια της γνώμης και της κρίσης του. Όσο για τον καλό Τερέντιο, ομορφιά και χάρη της λατινικής γλώσσας, τον βρίσκω αξιοθαύμαστο στον τρόπο που αναπαριστά ζωντανά τις κινήσεις της ψυχής και την ιδιαιτερότητα των εθίμων μας: σε κάθε στιγμή οι πράξεις μας μου θυμίζουν εκείνον. Όσο συχνά και αν το διαβάζω, πάντα βρίσκω μια νέα ομορφιά και χάρη.

Την εποχή του Βιργίλιου διαμαρτύρονταν μερικοί πως κάποιοι τον σύγκριναν με τον Λουκρήτιο. Είμαι της γνώμης πως, στην πραγματικότητα, είναι μια άνιση σύγκριση· αλλά μου είναι πολύ δύσκολο να επιβεβαιωθώ γι’ αυτή την άποψη όταν βρίσκομαι κοντά σε κάποιο ωραίο απόσπασμα του Λουκρήτιου. Αν απέρριπταν αυτή τη σύγκριση, τι θα έλεγαν για την κουταμάρα και τη βάρβαρη βλακεία εκείνων που σήμερα τον συγκρίνουν με τον Αριόστο; Και τι θα έλεγε ο ίδιος ο Αριόστο;

Μονταίνιου, Δοκίμια

Το σύμπαν είναι σχεδιασμένο;

''Μα ναι'' ισχυρίζονται οι ''δημιουργιστές.'' Δεν βλέπετε την πολυπλοκότητα; 'Ενας θεός την ''δημιούργησε''. Η βάση αυτού του ισχυρισμού είναι η Βίβλος. Σοβαρά τώρα είναι η πολυπλοκότητα απόδειξη σχεδιασμού; Οι δημιουργιστές λαμβάνουν ως δεδομένο πως υπάρχει ''σχέδιο'' για να υποδείξουν-και όχι να αποδείξουν- την ύπαρξη ενός σχεδιαστή.

Δεν βλέπω το Σύμπαν να είναι δημιουργία μιας ανώτερης δύναμης αφού το 99,999999% του Σύμπαντος είναι τρομερά εχθρικό στην ανθρώπινη ζωή. Το ίδιο συμβαίνει και με τους γαλαξίες το ίδιο συμβαίνει σε ολόκληρο το σύμπαν.

Οι δημιουργιστές διαπράττουν λογικό σφάλμα όταν βλέπουν στοιχεία σχεδιασμού παντού. Αντιλαμβάνονται και επιβάλουν μοτίβα και στη συνέχεια προσπαθούν να στηρίξουν ισχυρισμούς. Από όσο μπορούμε να σκεφτούμε σε ολόκληρο το σύμπαν φαίνεται να υπάρχει μόνον ένα σημείο στην άκρη ενός γαλαξία που είναι κατάλληλο για την ζωή. Αυτή είναι η Γη.

Αλλά ακόμη και αν υποθέσουμε πως δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά μας υπάρχει ζωή σε οποιαδήποτε μορφή αυτό δεν είναι απόδειξη πως το σύμπαν είναι σχεδιασμένο. Τι είδους ευφυής σχεδιασμός είναι αυτός όταν ακόμη και εδώ στη Γη υπάρχουν αμέτρητα πράγματα έτοιμα να μας σκοτώσουν ανά πάσα στιγμή;.. Αν εσύ σχεδίαζες τον πλανήτη Γη θα τον σχεδίαζες με τέτοιο τρόπο ώστε να έχει ηφαίστεια σεισμούς και τυφώνες πού μπορούν να σκοτώσουν αθώους ανθρώπους τους οποίους εν τω μεταξύ εσύ σχεδίασες; Η μήπως μια λακκούβα είναι σχεδιασμένη από έναν θεό ώστε να ταιριάζει κάτι ακριβώς μέσα στην λακκούβα;

Η έννοια του δημιουργού ή του ευφυούς σχεδιαστή είναι χωρίς λογική και πρόκειται για προκατάληψη επιβεβαίωσης. Βάλτε την γάτα σας στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή σας να κόβει βόλτες. Μετά 3-4 ώρες δεν θα δείτε στην οθόνη τυχαία γράμματα-προτάσεις το 99% χωρίς καμιά εξήγηση ωστόσο σίγουρα θα εντοπίσετε μια λέξη που θα ταιριάζει με κάτι που γνωρίζετε. Είναι αυτό σχεδιασμός;.. Επεκτείνετε το σκεπτικό για το σύμπαν.

Η εξήγηση του σχεδιασμού δεν βοηθά στην αποφυγή της συνεκτικότητας αλλά είναι μια σύμπτωση όπου ''βλέπετε'' έναν σχεδιαστή που είναι εξίσου τυχαίος. Μερικοί ισχυρίζονται πως το σύμπαν είναι τόσο τέλειο για τη ζωή που αν δεν υπήρχε αυτή η τελειότητα δεν θα λειτουργούσε...Με το να λέμε πώς η Γη είναι τέλεια τοποθετημένη για εμάς ενάντια σε όλες τις πιθανότητες δεν έχει νόημα. Αν δεν ήταν δεν θα ήμασταν εδώ για να θέσουμε αυτήν την ερώτηση αλλά αυτό δεν δείχνει πραγματικά έναν σχεδιαστή.

Οι άνθρωποι έχουν ενσωματωμένη την τάση να βλέπουν πρότυπα. Όπως τα πρόσωπα στα σύννεφα την φιγούρα του Ιησού στο καμένο τοστ και του αστερισμούς στον νυχτερινό ουρανό. Το μυαλό μας απαιτεί να υπάρχει ένα μοτίβο η δημιουργεί ένα ακόμη και όταν δεν υπάρχει. Εάν κάποιος λοιπόν σχεδίασε τη ζωή στη Γη έκανε ατελής δουλειά αφού υπήρξαν περισσότερα είδη που εξαφανίστηκαν από αυτά που ζουν τώρα. Η φύση ναι "λειτουργεί" αλλά δεν υπάρχει κάποιο πρόγραμμα η κάποιος τελικός σκοπός.

Στην πραγματικότητα όταν έχετε τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων γαλαξίες αστέρια και πλανήτες δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η ζωή στη Γη μπορεί να συμβεί "τυχαία". Ακριβώς όπως αν συμμετέχετε στην κλήρωση ενός τυχερού παιχνιδιού ένα τρισεκατομμύριο φορές έχετε κάποια στιγμή πιθανότητα να κερδίσετε. Αλλά τι σημαίνει ευφυής σχεδιασμός;.. Ακούγεται κάπως αόριστο. Για παράδειγμα πια χαρακτηριστικά του φυσικού κόσμου μας φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί; Ποια χαρακτηριστικά συμβάλλουν στην εμφάνιση του σχεδιασμού;

Πώς θα ήξερα ότι έβλεπα κάτι που φαίνεται να έχει σχεδιαστεί; Είναι ας πούμε σχεδιασμένο ότι κάποια παιδιά γεννιούνται χωρίς καμία προοπτική να μεγαλώσουν; Οι μορφές ζωής που βλέπουμε σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τις πρώιμες μορφές τους. Είναι αποτέλεσμα της εξέλιξης. Και το DNA;...

Σύμφωνα με τον νόμο των πιθανοτήτων κάθε βιώσιμος κλώνος DNA που έχει πάνω από 84 νουκλεοτίδια δεν μπορεί να είναι το αποτέλεσμα τυχαίων μεταλλάξεων. Σε αυτό το στάδιο οι πιθανότητες είναι 1 σε 4.80 x 1050. Ένας τέτοιος αριθμός θα μπορούσε να γραφτεί έτσι: 480.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.

Σύμφωνα λοιπόν με τους φαν του δημιουργισμού δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει σχηματιστεί τυχαία... Μη γνωρίζοντας γιατί μιλούν μερικοί άνθρωποι -κάποιοι κάνουν διαλέξεις και σεμινάρια-μπορούμε να πούμε ότι συμβαίνουν παράξενα και σπάνια πράγματα στο σύμπαν όλη την ώρα λόγω της τεράστιας ηλικίας του. Είναι ίδια πιθανότητα με το να έψαχνα ένα οστό από δεινόσαυρο για να τον αναδημιουργήσω από το DNA του. Ναι είναι ένας μεγάλος αριθμός αλλά υπάρχει μια πιθανότητα. Αν είναι έτσι τότε λοιπόν το σύμπαν δεν έχει καμιά σημασία;

Αναζητήστε τον όρο παρειδωλεία για να λάβετε την απάντηση σας. Γιατί αυτό κάνετε αφού αποδίδετε αδικαιολόγητη σημασία στο σύμπαν. Ναι τα πράγματα αποδείχθηκαν τόσο τέλεια για εμάς γιατί δεν θα ήμασταν εδώ. Αλλά ναι ήταν τυχαίο. Οι δημιουργιστές δεν χρειάζεται να εξηγήσουν τον δημιουργισμό διότι δεν υπάρχει και για αυτό κρίνεται ως ψευδοεπιστήμη.

Πως να γίνουμε πιο κοινωνικοί… και εξωστρεφείς

Μήπως κυριεύεστε από άγχος ή ντροπή, όταν βρίσκεστε ανάμεσα σε αγνώστους σε ένα πάρτι ή στο γραφείο; Μπορεί ο άνθρωπος να είναι «φύσει κοινωνικό ον», σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, αλλά πολλοί δυσκολεύονται ακόμα και να αρχίσουν μια συζήτηση με τον απέναντι! Χωρίς κοινωνικότητα, όμως, δεν υπάρχει αληθινή ευτυχία και η ζωή οδηγείται προς το κοινωνικό περιθώριο. Οι παρακάτω συμβουλές θα σας βοηθήσουν να αναπτύξετε το «ταλέντο» της αλληλεπίδρασης με τους άλλους, νιώθοντας παράλληλα εμπιστοσύνη στον εαυτό σας… όπως, άλλωστε, του αξίζει!
 
Κλείνουμε τα αυτιά μας… απέναντι σε όσα λέει ο κόσμος!
 
Ας απελευθερωθούμε από τα εσωτερικά «φρένα» και ας γίνουμε ο εαυτός μας, χωρίς να ενδιαφερόμαστε για όσα λέει ο κόσμος. Έτσι, θα γεμίσουμε με αυτοπεποίθηση, αρμονία και θα σταματήσουμε να κινούμαστε με βάση τα «θέλω» των άλλων. Πρέπει να βάλουμε στην άκρη τη γνώμη των άλλων και να κάνουμε ακόμα και λάθη, τα δικά μας λάθη!
 
Λέμε «ναι» στις γνωριμίες με νέους ανθρώπους
 
Δεν χρειαζόμαστε αφορμή… για μια νέα κουβέντα! Μπορεί να νιώθουμε άγχος ή φοβία μπροστά σε μια συζήτηση με έναν άγνωστο, αλλά η κοινωνικότητα χτίζεται βήμα-βήμα. Ας ξεκινήσουμε μια κουβέντα, χωρίς ρίσκο, στο γραφείο, το σχολείο, το δρόμο ή τα πάρτι. Η συζήτηση δεν έβλαψε ποτέ κανέναν, ειδικά όταν γίνεται με καλή πρόθεση και χωρίς αδιακρισία.
 
Είμαστε υπέρ του «ευχαριστώ» και κατά της κριτικής
 
Ακόμα και ένα απλό «ευχαριστώ» μπορεί να μας φέρει πιο κοντά με τον απέναντι. Η ευγένεια κάνει το πρώτο «κλίκ» στον άλλο. Αν επικρίνουμε ή τον καταδικάζουμε για την εμφάνιση ή τις επιλογές του, τότε σίγουρα θα κερδίσουμε την προσοχή του… αλλά με αρνητικό τρόπο! Σίγουρα, οι «σνομπ» ή οι «ειρωνικές» σκέψεις θα σταθούν εμπόδιο στις σχέσεις του.
 
Δίνουμε προσοχή στη γλώσσα του σώματος μας
 
Αν η φωνή μας ή το ύφος μας είναι ψυχρό… οι άλλοι θα μας αντιμετωπίσουν όπως ένα παγόβουνο. Αν όμως, χαμογελάσουμε και έχουμε μια θετική διάθεση, τότε θα αλλάξουν στάση απέναντι μας. Ωστόσο, για να γίνει αυτό πρέπει να αλλάξουμε και τρόπο σκέψης, αφού το μυαλό και οι εκφράσεις αλληλεπιδρούν μέσα σε δευτερόλεπτα.
 
Κινούμαστε με βάση τα συναισθήματα, και όχι τόσο τη λογική
 
Αν θέλουμε να είμαστε ενθουσιώδης, ας γίνουμε! Τα «πρέπει» και η υπερβολική λογική μπορούν να μας αποξενώσουν από την κοινωνικότητα και την ευτυχία μας. Ο άνθρωπος στο τέλος, είναι ένα συναισθηματικό πλάσμα… και αυτό πρέπει να το εκμεταλλευτούμε. Άλλωστε, για αυτό η γλώσσα του σώματος και ο τόνος της φωνής λέγεται ότι κατευθύνουν το 93% της επικοινωνίας.
 
Δείχνουμε πραγματικό ενδιαφέρον για τους άλλους
 
Όταν δείχνουμε πραγματικό ενδιαφέρον για τον άλλον, το καταλαβαίνει! Το γνήσιο ενδιαφέρον φαίνεται από τη γλώσσα του σώματος και καταφέρνει να πείσει το συνομιλητή μας ότι αξίζουμε την προσοχή του. Με άλλα λόγια, άμα περιμένουμε απλά από τον άλλο να σταματήσει να μιλάει… αυτό φαίνεται και έχει το ανάλογο αντίκτυπο στη σχέση μας.
 
Δοκιμάζουμε το ταλέντο μας σε ένα πάρτι
 
Ίσως είναι λιγότερο αγχωτικό για έναν αρχάριο να πιάσει μια συζήτηση σε ένα πάρτι και να εξασκήσει εκεί τις κοινωνικές δεξιότητες του, κάνοντας νέους φίλους ή καινούργιους συνεργάτες. Εναλλακτικά, μπορεί να συμμετάσχει σε ένα σύλλογο της αρεσκείας του και να έρθει σε επαφή με άτομα που έχει κοινούς στόχους και ενδιαφέροντα.
 
Είμαστε «ανοιχτοί», ώστε να μας πλησιάσουν
 
Αν κρατάμε μια κλειστή στάση μέσα σε ένα χώρο γεμάτο με νέους ανθρώπους… σίγουρα κανείς δεν θα μας πλησιάσει! Για να βελτιώσουμε τις κοινωνικές μας δεξιότητες, πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν χρειάζεται να νιώθουμε άβολα, αλλά να πιστεύουμε στον εαυτό μας. Αν δεν εκτιμάμε εμείς το χαρακτήρα μας, γιατί να το κάνει ένας ξένος;

Πώς να ξεπεράσουμε τα συναισθηματικά εμπόδια που δυσκολεύουν την προσωπική μας ανάπτυξη

Όλοι έχουμε φράχτες. Και η πραγματικότητα είναι ότι οι φράχτες εξυπηρετούν δύο κύριους σκοπούς. Χρησιμοποιούνται για να προστατεύουν ό,τι υπάρχει εντός των ορίων τους και για να κρατά μακριά ό,τι υπάρχει εκτός.

Τους χτίζουμε μόνοι μας ή κάποιος άλλος μπορεί να τους χτίσει για εμάς. Δεν ξεφυτρώνουν ποτέ από το πουθενά. Οι άνθρωποι χτίζουν επίσης ένα άλλο είδος φράχτη – τον αόρατο.
  
Είναι οι πνευματικοί ή συναισθηματικοί φράχτες στη ζωή μας και κρατούν μακριά ανθρώπους, συναισθήματα και πόνο. Αυτοί οι αόρατοι φράχτες παρέχουν μια αίσθηση προστασίας και άνεσης.

Ο συναισθηματικός φράχτης χτίζεται νωρίς στη ζωή. Δυστυχώς, αυτοί οι φράχτες ενισχύονται και ενδυναμώνονται καθώς περνούν τα χρόνια και τρέφονται από: φόβο, αίσθηση αυταξίας και εμπιστοσύνης στους άλλους, αλλά και από το παρελθόν.

Φόβος

Στους περισσότερους από εμάς, ο φόβος αποτελείται από τρία χαρακτηριστικά: ποτέ δεν μάθαμε πώς να τον ξεπερνάμε, μάθαμε ότι αν αποφεύγαμε να κάνουμε λάθη, δεν υπήρχε τίποτα να φοβόμαστε και μάθαμε να μην παίρνουμε ρίσκα.

Αυταξία

Η αυταξία συχνά συνδέεται άμεσα με το επίπεδο της αυτοεκτίμησης που έχουμε. Είναι ένα καλό χαρακτηριστικό, αλλά μπορεί να βγει εκτός ορίων όταν φτάνουμε στο άλλο άκρο και γινόμαστε υπερευαίσθητοι και αμυντικοί στην κριτική και στις πράξεις των άλλων γύρω μας. Αλλά αυτή η αυταξία είναι λάθος. Γιατί βαθιά μέσα μας δεν πιστεύουμε σε εμάς, απλά υποκρινόμαστε και γι’ αυτό θεωρούμε ότι όλοι οι άλλοι είναι εχθροί μας.

Εμπιστοσύνη προς τους άλλους

Η εμπιστοσύνη είναι μεν μια θεμελιώδης ανθρώπινη εμπειρία, αλλά έχει είναι δε και ζήτημα βαθμού εμπιστοσύνης και ορισμένες εμπειρίες στη ζωή μας επιδρούν στην ικανότητα ενός ατόμου να εμπιστευτεί τους άλλους. Τα προβλήματα εμπιστοσύνης προέρχονται από εμπειρίες στην παιδική ηλικία, όπως ανεπαρκής αγάπη και έλλειψη τρυφερότητας, ακόμα και κακοποίηση. Η προδομένη εμπιστοσύνη μας κάνει να υψώνουμε φράχτες για να νιώσουμε ασφαλείς.

Το παρελθόν

Το τραυματικό παρελθόν διεισδύει στο παρόν και στο μέλλον. Είναι οι αποσκευές μας και αλληλεπιδρούν αρνητικά με τις δυνατότητές μας. Δημιουργούν τοξικά μοτίβα μέσα στα οποία παγιδευόμαστε.

Πώς ξεφεύγουμε από αυτούς τους φράχτες;

Πώς αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τα δύσκολα, περίπλοκα και επώδυνα ζητήματα που αφορούν στα συναισθηματικά εμπόδια της ζωής μας; Χρειάζονται ορισμένα σημαντικά βήματα.

Αποφασίστε

Αρχικά, χρειάζεται να πάρετε μια απόφαση – μια πραγματική απόφαση. Ακόμα κι αν παρεμβάλλονται το άγχος και ο φόβος, ακόμα κι αν είναι δύσκολο, χρειάζεται να πάρετε τη σωστή κατεύθυνση.

Αναγνωρίστε

Από τι είναι φτιαγμένοι αυτοί οι φράχτες; Ένα κρίσιμο στοιχείο είναι η αναγνώριση των φυλακών μας. Ποιος μας κρατά φυλακισμένους; Γιατί μετά την αναγνώριση θα εκκινήσει η διαδικασία της επούλωσης.

Κατανοώντας πώς η δομή του εγκεφάλου και οι λειτουργίες του δημιουργούν τη συνείδηση

Ένας χονδρικός ορισμός της συνείδησης ως εμπειρία του εαυτού μας και του έξω κόσμου, μπορεί να θεωρηθεί ότι πάει και έρχεται. Κατά τη διάρκεια του ύπνου χωρίς όνειρα μοιάζει να απουσιάζει, όπως φαίνεται επανεμφανίζεται κατά τη διάρκεια του έντονου ονείρου, πριν εμφανιστεί περισσότερο οριστικά στην αφύπνιση. Όμως το πώς ο εγκέφαλος μεταβαίνει μεταξύ των καταστάσεων αυτών είναι ελάχιστα κατανοητό.

Αναγνωρίζοντας ότι η απάντηση μπορεί να βρίσκεται στην νευροεπιστήμη, ένας από τους σκοπούς του Προγράμματος για τον Ανθρώπινο Εγκέφαλο (Human Brain Project ή HBP) είναι να αναπτύξει ένα πολύπλοκο μοντέλο που χαρακτηρίζεται από ρεαλιστική συνδεσιμότητα, λεπτομερή νευρωνική δυναμική και κανόνες μάθησης: ένας εγκέφαλος που αναλαμβάνει πολλαπλές γνωστικές δράσεις συμπεριλαμβάνοντας διαφορετικές περιοχές του φλοιού.

Αναπαράγοντας τη βασική δραστηριότητα και γνωστικές λειτουργίες

Το πρόγραμμα «Network models for consciousness» στο πλαίσιο του HBP σχεδιάστηκε για την καλύτερη κατανόηση της σχέσης μεταξύ δομής και λειτουργίας του εγκεφάλου, για να εξηγήσει την εμφάνιση της δυναμικής του περίπλοκου δικτύου που επιτρέπει την αντίληψη, την πρόβλεψη, την κατευθυνόμενη σε στόχο συμπεριφορά και άλλες ανώτερου βαθμού γνωστικές λειτουργίες.

«Πώς είναι δυνατόν η ίδια ανατομική δομή, το πολύπλοκο δίκτυο του εγκεφάλου μας που ονομάζεται “δικτύωμα“, να μπορεί κάποιες φορές να φιλοξενεί τη περιπλοκότητα της συνείδησης και κάποιες άλλες να υπάρχει φαινομενικά ως γκρίζα ύλη; Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της βιολογίας ή ακόμη και της φυσικής», αναφέρει ο καθηγητής Marcello Massimini, ερευνητής του προγράμματος.

Μία από τις προκλήσεις της κατασκευής ενός ρεαλιστικού, οδηγούμενου από τα δεδομένα, πολλαπλών διεργασιών μοντέλο της συνείδησης είναι του να σχεδιάσουν τις σωστές δομικές και λειτουργικές παραμέτρους για το μοντέλο για να αναπαραχθεί η ανάδυση των ισορροπημένων, πολύπλοκων μοτίβων δραστηριότητας. «Τα υπάρχοντα μοντέλα αναπαράγουν είτε ειδικές γνωστικές λειτουργίες ή ολιστικές εγκεφαλικές καταστάσεις, αλλά δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν και τα δυο. Αυτή η ισορροπία μεταξύ διαφορετικότητας και ενότητας είναι που κάνει τον εγκέφαλο ιδιαίτερο όσον αφορά τη συνείδηση», σημειώνει ο καθ. Marcello Massimini.

Το πρόγραμμα επωφελείται από τη μοναδική έκταση της εμπειρίας του HBP για να κατασκευάσει ένα μοντέλο χρησιμοποιώντας μια κοινή υποδομή που συναποτελείται από διάφορους πόρους, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται: άτλαντες, νευροπληροφορική, προσομοίωση εγκεφάλου, υψηλών επιδόσεων ανάλυση και υπολογιστική, ιατρική πληροφορική και νευρομορφική υπολογιαστική. Αυτή η «ραχοκοκαλιά» συλλέγει, επιμελείται, και ενσωματώνει δομικά και λειτουργικά δεδομένα σε μια κλίμακα που εκτείνεται από μεμονωμένους νευρώνες μέχρι τον όλο εγκέφαλο. Η ενσωμάτωση και των δυο, υψηλού επιπέδου, ευρείας κλίμακας μοντέλων που αναπαράγουν την ολική εγκεφαλική δυναμική (top-down) και λεπτομερή, βιοφυσικά μοντέλα της πραγματικής νευρωνικής λειτουργίας (bottom-up), θα είναι το βασικό βήμα.

Ιατρικές επιπτώσεις και παραπέρα

Τα αποτελέσματα του προγράμματος, που συνδυάστηκαν με άλλα από το HBP, διαμορφώνουν μια πολύ συνεκτική εικόνα. Για παράδειγμα, εμπειρική έρευνα με τρωκτικά έχει δείξει ένα βασικό νευρωνικό μηχανισμό για συνειδητή αντίληψη αισθητηριακών ερεθισμάτων. Η διεργασία αυτή, γνωστή ως «κορυφαία δενδριτική ενίσχυση» (apical dendritic amplification), ανιχνεύθηκε επίσης στο οπτικό σύστημα του ανθρώπου και αναπαράχθηκαν σε υπολογιστικές προσομοιώσεις, καθώς και σε νευρομορφικά μικροκυκλώματα για να βελτιώσουν την αναγνώριση εικόνας.

Παράλληλα, οι δραστηριότητες αυτές έχουν διασαφηνίσει τους μηχανισμούς με τους οποίους επαναλαμβάνονται πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις του φλοιού που διακόπτονται αφού πέφτει κάποιος σε ύπνο, οπόταν οι νευρώνες δεν μπορούν να παρακολουθούν τα εισιόντα που δέχονται. «Χάρη στην κοινή μας υποδομή, οι δυο γραμμές έρευνας μπορεί σύντομα να ενσωματώσουν ένα μηχανισμό ενοποίησης, που αιτιολογεί τόσο την αισθητηριακή αντίληψη ειδικού περιεχομένου, όσο και τις καταστάσεις μετάβασης του όλου εγκεφάλου», είπε ο καθ. Marcello Massimini.

Η εργασία έχει σημαντικές ιατρικές επιπτώσεις για την αξιολόγηση της ασθενούς συνείδησης και τη θεραπεία διαταραχών, συμβάλλοντας στην παρατήρηση κατά τη διάρκεια της απώλειας και της ανάκτησης της συνείδησης στον ύπνο, της αναισθησίας, του κώματος και των σχετικών καταστάσεων. Προς το παρόν, υπάρχει έλλειψη σαφών συμπεριφορικών κατευθυντήριων γραμμών βασισμένων στον εγκέφαλο, κρίσιμων στην εντατική ιατρική θεραπεία.

Τα αποτελέσματα είναι επίσης σημαντικά για τις διεπαφές εγκεφάλου-μηχανής, όπως αυτές για αποκατάσταση αισθητηριακών λειτουργιών, καθώς επίσης για τις μελλοντικές αρχιτεκτονικές τεχνητής νοημοσύνης.