Σάββατο, 10 Ιουνίου 2017

Σκοτεινή περιοχή πάνω στο νάνο πλανήτη Haumea

Για πρώτη φορά οι αστρονόμοι μπόρεσαν να μελετήσουν πιο προσεκτικά τον νάνο πλανήτη Haumea, που κινείται στις παγωμένες εσχατιές του ηλιακού μας συστήματος. Παράλληλα, επίσης για πρώτη φορά, οι επιστήμονες δημιούργησαν ένα γεωλογικό χάρτη του Γανυμήδη, του παγωμένου δορυφόρου του Δία, που είναι και ο μεγαλύτερος δορυφόρος του ηλιακού μας συστήματος. Τόσο η Haumea, όσο και ο Γανυμήδης, θεωρούνται από τα πιο δυσκολοθώρητα ουράνια σώματα.
 
Ο νάνος πλανήτης Haumea με το περίεργο σχήμα (πριν ήταν γνωστός σαν 2003 EL61)
 
Οι παρατηρήσεις της παγωμένης Haumea, η οποία ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2004, έγιναν από αστρονόμους με επικεφαλής τον Pedro Lacerda του ιρλανδικού πανεπιστημίου Κουίνς στο Μπέλφαστ, με την χρήση ενός γιγάντιου τηλεσκοπίου υπερύθρου ακτινοβολίας στη Χαβάη, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο.
 
Η Haumea βρίσκεται σε μακρινή τροχιά γύρω από τον ήλιο μας, σε μια περιοχή πέρα από τον Ποσειδώνα, που λέγεται «ζώνη Κούιπερ». Είναι το τέταρτο μεγαλύτερο γνωστό ουράνιο σώμα σε αυτή τη ζώνη, μετά την Δήμητρα, την Έριδα, τον Πλούτωνα (που το 2006 υποβιβάστηκε από κανονικό πλανήτη σε νάνο-πλανήτη) και τον Makemake.
 
Η Haumea περιστρέφεται με φοβερά μεγάλη ταχύτητα γύρω από τον άξονά της, μεγαλύτερη από κάθε άλλο ουράνιο αντικείμενο στο ηλιακό μας σύστημα, πιθανότατα εξαιτίας σφοδρής σύγκρουσης με κάποιο άλλο ουράνιο σώμα πριν περίπου 1 δισ. χρόνια. Μια μέρα της Haumea αντιστοιχεί σε μόλις 3,9 γήινες ώρες.
 
Η μεγάλη ταχύτητα περιστροφής έχει προκαλέσει την παραμόρφωσή της, με συνέπεια να έχει αποκτήσει σχήμα επιμήκους διαμαντιού ή μπάλας του αμερικανικού «φούτμπολ», με διαστάσεις περίπου 2.000 χλμ. επί 1.600 χλμ. επί 1.000 χλμ.
 
Όμως το πιο αξιοπερίεργο χαρακτηριστικό που αποκάλυψαν οι νέες αστρονομικές παρατηρήσεις, είναι ότι πάνω της εντοπίστηκε μια μεγάλη πολύ σκούρα περιοχή, που πιθανώς υποδηλώνει ύπαρξη πλούσιων ορυκτών και οργανικών ουσιών (πλούσιων σε άνθρακα) ή ίσως οφείλεται στο ότι η περιοχή αυτή έχει μεγαλύτερη ποσότητα κρυσταλλικού πάγου.
 
Νέες φασματομετρικές μετρήσεις που θα γίνουν το 2010, με την χρήση του Πολύ Μεγάλου Τηλεσκοπίου του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητηρίου, ελπίζεται ότι θα ρίξουν φως στην χημική σύνθεση αυτής της μυστηριώδους σκούρας περιοχής, πιθανώς βοηθώντας έτσι και στην καλύτερη κατανόηση του σχηματισμού των ουρανίων σωμάτων στη «ζώνη Κούιπερ».
 
Εξάλλου, μια άλλη ομάδα αστρονόμων, υπό τον Γουές Πάτερσον του αμερικανικού πανεπιστημίου Τζον Χόπκινς, μετά από εννιάχρονη προσπάθεια, κατάφερε να παρουσιάσει τον πρώτο γεωλογικό χάρτη του Γανυμήδη.
 
Αυτό κατέστη δυνατό με την αξιοποίηση στοιχείων από τις αποστολές της NASA «Βόγιατζερ» 1 και 2 το 1979, καθώς και «Γαλιλαίος» την περίοδο 1995-2003.
 
Ο χάρτης είναι μόλις ο τρίτος που υπάρχει σήμερα και δίνει μια πλήρη εικόνα της επιφάνειας ενός δορυφόρου. Είχε προηγηθεί η χαρτογράφηση της Σελήνης και ενός άλλου δορυφόρου του Δία γεμάτου κρατήρες, της «Καλλιστώς».
 
Και οι δύο επιστημονικές ανακοινώσεις για την Haumea και το Γανυμήδη έγιναν στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πλανητικής Επιστήμης, που πραγματοποιείται στο Πότσνταμ της Γερμανίας.