Κυριακή, 14 Μαΐου 2017

Η ΛΗTΩ, Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ

Λατρεύεται στην πόλη της Σπάρτης. Συγκεκριμένα, στην αγορά υπήρχε προς τιμήν της ιερό. Επίσης, n παράδοση αναφέρει ότι στην περιοχή του Ταϋγέτου, που λεγόταν Θήρας και βρισκόταν ανάμεσα στις δύο κορυφές του Ταλετού και του Ευόρα, n Λητώ καθόταν και καμάρωνε την κόρη της Αρτέμιδα, που κυνηγούσε στις πλαγιές του βουνού. Μάλιστα, παρακολουθούσε την Αρτέμιδα την σαϊτεύτρα να τρέχει στον Ταΰγετο συνοδενόμενη από τις λαγκαδόθρεφτες Ξωθιές, τις Νύμφες του βουνού, και να χαίρεται ανάμεσα στα γρήγορα τα ελάφια και τους κάπρους.

Αυτή n περηφάνεια της μάνας για την κόρη αναδεικνύεται από τους στίχους του Ομήρου, ο οποίος αφηγείται για τη Θεά τον κυνηγιού, πως στον ψηλό Ταΰγετο:

ΟΜΗΡΟΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑ Ζ 106-110
― και χαίρεται με τα γοργά τα λάφια και τους κάπρους,
κι οι λαγκαδόθρεφτες ΞωΘιές, του Δία οι Θυγατέρες,
παίzουν μαzί της κι n Λητώ κοιτάει κι αναγαλλιάzει
κι απάνω απ' όλες πιο ψηλά της 'ξέχει το κεφάλι
και τη γνωρίzεις μες σ' αυτές, κι ας είναι όλες πανώριες

***
H Λητώ είναι η κόρη του Τιτάνα Κοίου και της Τιτανίδας Φοίβης (και αδελφή της Αστερίας).

Το όνομά της, σύμφωνα με μια εκδοχή, οφείλεται στην πραότητά της, καθώς είναι ευήκοος και δεκτική, πρόθυμη («εθελήμων») σε ό,τι της zητούν οι άνθρωποι. Στις μυθολογίες άλλων λαών αναφέρεται όχι ως Λητώ, αλλά ως Ληθώ, εξαιτίας του μαλακού («λείου») χαρακτήρα της («ήθους»).

Σύμφωνα με τον μύθο, γεννήθηκε στη χώρα των Υπερβορείων και για τον λόγο αυτό τιμούσαν εκεί, πιο πολύ από κάθε άλλο Θεό, τον γιο της Απόλλωνα.

Οι Υπερβόρεοι ή Υπερβόρειοι είναι ένας μυθικός λαός που διακρίνεται για την ευσέβεια και την ευδαιμονία του· έμεναν σε ένα ιδανικό νησί που λεγόταν Ελίξοια και βρισκόταν βόρεια κοντά στον Ωκεανό και στον ποταμό Καραμβύκα. O τόπος τους ήταν τόσο ευλογημένος από τους Θεούς, ώστε n γη κάρπιzε δύο φορές τον χρόνο από εκεί με γυμνό οφθαλμό έβλεπες τις λεπτομέρειες στο έδαφος του φεγγαριού. Οι Υπερβόρεοι μπορούσαν να περνούν μέσα από τον αέρα, ήξεραν μαγεία και zούσαν πάρα πολλά χρόνια. Μάλιστα, οι γέροντες των οποίων n μακροzωΐα είχε ξεπεράσει τα όρια, αφού είχαν χορτάσει τη zωή, φορώντας ένα στεφάνι με λουλούδια έπεφταν από έναν απόκρημνο βράχο στη θάλασσα ευτυχισμένοι. Κατά τη διάρκεια του επώδυνου τοκετού της Λητούς στη Δήλο, προκειμένου να διευκολυνθεί n επίτοκος και να ελευθερωθεί πιο γρήγορα, λέγεται ότι ήρθαν και δύο κοπέλες Υπερβόρεες. 'Ηταν n Αργη και n 'Ωπις που κρατούσαν προσφορές για την Ειλείθυια, με σκοπό να την καλοπιάσουν, ώστε να γεννήσει γρήγορα και εύκολα n Θεά.

Τη Λητώ αγάπησε ο Δίας και από την ένωσή τους εκείνη κυοφορούσε τα δύο παιδιά, τον Απόλλωνα και την Αρτέμιδα. 'Οταν, όμως, ήρθε n ώρα να γεννήσει, n Ηρα ξεκίνησε έναν αγώνα για να μη βρει n επίτοκος πουθενά μέρος για να γεννήσει. Διαρκώς της έβαzε εμπόδια και όλοι οι τόποι αρνούνταν να τη δεχτούν. Τελικά, ήρθε στη Δήλο. Και εκεί, όμως, παρουσιάστηκαν δυσκολίες, γιατί n Ηρα εμπόδιzε την Ειλείθυια, τη Θεά του τοκετού, να κατεβεί από τον ουρανό και να διευκολύνει τις ωδίνες.

Σχετικά με τη γέννηση των παιδιών της Λητούς υπάρχουν και άλλες διηγήσεις. Λέγεται ότι, προκειμένου n Λητώ να γλιτώσει από την οργισμένη 'Ηρα, που την κατεδίωκε και δεν την άφηνε να ελευθερωθεί, εγκατέλειψε τη χώρα των Υπερβορείων, όπου βρισκόταν n μόνιμη κατοικία της και μεταμορφώθηκε σε λύκαινα και έτσι γέννησε.

Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, δικαιολογείται και το επίθετο του Απόλλωνα Λυκογενής» (γεννημένος από λύκο). Βέβαια, n ρίzα λυκ- που σημαίνει φως είναι πιο ισχυρή ετυμολογικά σε συσxετισμούς του Θεού με συναφή επίθετα (Λύκειος κ.τ.λ.).

Μία άλλη ιστορία λέει πως n Λητώ πήγε με τα νεογέωητα μωρά της, την Αρτέμιδα και τον Απόλλωνα, στη Λυκία και πλησίασε σε μια λίμνη ή πηγή για να πλύνει. Κάποιοι, όμως, βοσκοί, που ήταν εκεί κοντά, την εμπόδισαν και n Θεά τους μεταμόρφωσε σε βατράχια.

Μία παράδοση αναφέρει ότι n Λητώ είχε μία αδελφή την Αστερία, την οποία ποθούσε ο Δίας, αλλά εκείνη τον απέφευγε γιατί ήταν πολύ σεμνή. Τότε ο Θεός την άρπαξε, την έκανε πουλί, συγκεκριμένα ορτύκι και κατόπιν την έριξε στη Θάλασσα. Ετσι, έγινε νησί που ονομάστηκε Ορτυγία και έπειτα μετονομάστηκε σε Δήλο, όπου γέννησε n Λητώ.

Η Ηρα για να εξοντώσει τη Λητώ της έστειλε ένα φίδι, καθώς συνήθιzε n νόμιμη σύντροφος του Δία να κάνει στις αντιπάλους της ή στα παιδιά τους, όπως στον Ηρακλή. O Δίας, όμως, με τον Ηφαιστο την έσωσαν και ακολούθως ο γιος της ο Απόλλων σκότωσε το φίδι.

Σε πολλές περιπτώσεις τα παιδιά της, n Άρτεμις και ο Απόλλων, υπερασπίzονται τη μητέρα τους, αφανίzοντας αυτούς που την απειλούν ή την προσβάλλουν.